กัณณกัตถลสูตร

กัณณกัตถลสูตรในมัชฌิมนิกาย เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กัณณกัตถลมิคทายวัน ใกล้อุทัญญานคร พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าเฝ้าและทูลถามปัญหาสำคัญหลายประการ ซึ่งพระพุทธองค์ได้ทรงอธิบายไขข้อข้องใจอย่างชัดเจน

ประการแรก พระเจ้าปเสนทิโกศลทูลถามว่า พระผู้มีพระภาคเคยตรัสหรือไม่ว่า สมณะหรือพราหมณ์ผู้รู้ธรรมทั้งปวง เห็นธรรมทั้งปวง จักปฏิญาณความรู้ความเห็นอันไม่มีส่วนเหลือ ไม่มีข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ พระพุทธองค์ทรงแก้ไขความเข้าใจผิด โดยตรัสยืนยันว่า พระองค์ไม่ได้ตรัสว่าผู้ใดจะรู้เห็นธรรมทั้งปวงได้ในคราวเดียวเท่านั้น แต่ทรงหมายถึงว่า ไม่มีสมณะหรือพราหมณ์คนใดจะสามารถตรัสรู้ธรรมทั้งหมดได้ในฉับพลันทันที การบรรลุธรรมเป็นกระบวนการที่ต้องอาศัยการปฏิบัติและสั่งสมมาอย่างเป็นลำดับ

ประการที่สอง พระเจ้าปเสนทิโกศลทูลถามเกี่ยวกับวรรณะ ๔ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ว่ามีความแตกต่างกันในเรื่องความเพียรหรือไม่ พระพุทธองค์ตรัสตอบว่า ไม่ว่าจะเป็นวรรณะใด หากบุคคลนั้นประกอบด้วยองค์แห่งภิกษุผู้มีความเพียร ๕ ประการ ได้แก่ มีศรัทธา มีอาพาธน้อย ไม่โอ้อวด ปรารภความเพียร และมีปัญญา ย่อมได้รับผลแห่งความเพียรและมีความสุขเท่าเทียมกันในสัมปรายภพ ไม่มีความแตกต่างกันในทางธรรม

ประการสุดท้าย พระพุทธองค์ยังทรงอธิบายเรื่องเทวดา โดยตรัสว่า เทวดาเหล่าใดที่มีความเบียดเบียน (คือยังมีกิเลสเป็นเหตุแห่งทุกข์ทางใจ) เทวดาเหล่านั้นยังต้องกลับมาสู่โลกนี้อีก แต่เทวดาเหล่าใดไม่มีความเบียดเบียน เทวดาเหล่านั้นก็จะไม่กลับมาสู่โลกนี้อีก ซึ่งหมายถึงผู้ที่บรรลุธรรมตั้งแต่ชั้นอนาคามีขึ้นไป