พหุเวทนิยสูตร

พหุเวทนิยสูตร (มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ MN 59) เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดง ณ เชตวนาราม เมืองสาวัตถี เริ่มต้นด้วยการสนทนาระหว่างพระอุทายีและช่างไม้ชื่อปัญจกังคะเกี่ยวกับประเภทของเวทนาที่พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้

พระอุทายียืนยันว่าพระพุทธองค์ตรัสเวทนาไว้ ๓ ประการ คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา และอทุกขมสุขเวทนา (เวทนาไม่สุขไม่ทุกข์) แต่ช่างไม้ปัญจกังคะโต้แย้งว่าพระพุทธองค์ตรัสเวทนาไว้เพียง ๒ ประการ คือ สุขเวทนาและทุกขเวทนา โดยเห็นว่าอทุกขมสุขเวทนานั้นเป็นสุขอย่างหนึ่งที่เป็นไปเพื่อความสงบประณีต การสนทนาของทั้งสองไม่สามารถตกลงกันได้

พระอานนท์ได้ยินการสนทนานี้จึงนำความไปกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้า ซึ่งพระองค์ตรัสว่าทั้งพระอุทายีและช่างไม้ปัญจกังคะต่างก็พูดถูกต้องตามบริบทที่พระองค์ทรงแสดงไว้ พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่าพระองค์ได้ตรัสถึงเวทนาไว้หลายประการ โดยปริยายต่างกันไป เช่น ๒, ๓, ๕, ๖, ๑๘, ๓๖ และ ๑๐๘ ประการ ทรงเน้นว่าผู้ที่เข้าใจการแสดงธรรมในปริยายต่างๆ ย่อมจะอยู่ร่วมกันด้วยความสามัคคี แต่ผู้ที่ไม่เข้าใจอาจนำไปสู่ความขัดแย้งได้

พระผู้มีพระภาคเจ้ายังทรงแสดงลำดับขั้นของสุขที่ประณีตยิ่งขึ้นไปอีก เริ่มจากกามสุขที่เกิดจากกามคุณ ๕ ซึ่งเป็นสุขที่อาศัยรูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะที่น่าปรารถนา และทรงชี้ว่ายังมีสุขอื่นที่ประณีตกว่ากามสุขนี้ นั่นคือสุขที่เกิดจากฌานต่างๆ ตั้งแต่ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน ไปจนถึงสุขที่เกิดจากอรูปฌานทั้งสี่ สุขที่ประณีตสูงสุดคือสัญญาเวทยิตนิโรธ อันเป็นการเข้าถึงความดับแห่งสัญญาและเวทนา ซึ่งพระองค์ตรัสว่าเป็นสุขที่ดียิ่งกว่าและประณีตกว่าสุขทั้งปวง