ปุณโณวาทสูตร ๑

สรุปเนื้อหา ปุณโณวาทสูตร ๑ โดยย่อ

ปุณโณวาทสูตร ๑ (มัชฌิมนิกาย) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าประทานโอวาทโดยย่อแก่พระปุณณะ ณ พระวิหารเชตวัน กรุงสาวัตถี เมื่อพระปุณณะทูลขอโอวาทเพื่อจะนำไปปฏิบัติธรรมอยู่เพียงลำพังด้วยความไม่ประมาท มีความเพียร และส่งตนไปในธรรม โดยมีความตั้งใจจะเดินทางไปยังสุนาปรันตชนบท ซึ่งเป็นดินแดนที่ผู้คนขึ้นชื่อเรื่องความดุร้ายหยาบคาย

พระพุทธองค์ทรงสอนหลักธรรมสำคัญเกี่ยวกับอายตนะ ๖ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และธรรมารมณ์ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รักใคร่ พาใจให้กำหนัด พระองค์ตรัสว่า หากภิกษุเพลิดเพลิน ชมเชย และยึดติดในอายตนะเหล่านั้น ความเพลิดเพลิน (นันทิ) ย่อมเกิดขึ้น และเพราะความเพลิดเพลินเกิด ทุกข์จึงเกิดขึ้น ในทางตรงกันข้าม หากภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่ชมเชย ไม่ยึดติดในอายตนะเหล่านั้น ความเพลิดเพลินย่อมดับไป และเมื่อความเพลิดเพลินดับ ทุกข์ก็ย่อมดับไปเช่นกัน

หลังจากได้รับโอวาทนี้ พระพุทธเจ้าได้ทรงทดสอบพระปุณณะเกี่ยวกับปณิธานของท่านในการไปอยู่สุนาปรันตะ โดยถามว่าหากถูกชาวสุนาปรันตะด่า บริภาษ ประหารด้วยฝ่ามือ ก้อนดิน ท่อนไม้ หรือศาสตรา พระปุณณะจะคิดอย่างไร พระปุณณะตอบด้วยความอดทนและมีสติว่า จะพิจารณาว่ายังดีนักหนาที่ไม่ได้ถูกทำร้ายไปมากกว่านั้น หรือแม้หากถูกปลิดชีพ ก็คิดว่าเหมือนกับได้พบศาสตราสังหารชีพโดยไม่ต้องแสวงหา เช่นเดียวกับสาวกบางรูปที่เบื่อหน่ายร่างกายและชีวิต พระพุทธองค์ทรงชื่นชมพระปุณณะว่าประกอบด้วยทมะ (ความข่มใจ) และอุปสมะ (ความสงบระงับ) และจักสามารถอยู่ในสุนาปรันตชนบทได้

พระปุณณะได้เดินทางไปยังสุนาปรันตชนบท และภายในพรรษานั้นเอง ท่านได้ชักชวนชาวสุนาปรันตะให้กลับใจมาเป็นอุบาสกอุบาสิกาประมาณ ๕๐๐ คน และตัวท่านเองก็ได้บรรลุวิชชา ๓ หรือได้ปรินิพพานในพรรษานั้น พระพุทธเจ้าทรงยืนยันภายหลังว่าพระปุณณะได้ปรินิพพานแล้ว โดยได้บรรลุธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ได้ทำให้พระองค์ทรงลำบากเพราะเหตุแห่งธรรม