นันทโกวาทสูตร

นันทโกวาทสูตร (มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์) เป็นพระสูตรที่พระนันทกะแสดงธรรมเทศนาแก่เหล่าภิกษุณีจำนวน ๕๐๐ รูป นำโดยพระมหาปชาบดีโคตมี ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี. ในช่วงนั้น พระเถระทั้งหลายจะผลัดเปลี่ยนกันให้โอวาทแก่ภิกษุณี แต่พระนันทกะไม่ประสงค์จะทำหน้าที่นี้ เนื่องจากในอดีตชาติ ภิกษุณีเหล่านี้เคยเป็นนางสนมของท่าน และท่านเกรงว่าภิกษุอื่นที่มีบุพเพนิวาสานุสสติญาณจะเข้าใจผิด. อย่างไรก็ตาม พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่าธรรมเทศนาของพระนันทกะจะเป็นประโยชน์แก่ภิกษุณี จึงทรงมีรับสั่งให้ท่านทำหน้าที่นี้.

พระนันทกะเริ่มการแสดงธรรมด้วยวิธีการถาม-ตอบ เพื่อให้ภิกษุณีได้พิจารณาและทำความเข้าใจด้วยตนเอง. เนื้อหาหลักของพระสูตรมุ่งเน้นไปที่การพิจารณาไตรลักษณ์ คือ อนิจจัง (ความไม่เที่ยง), ทุกขัง (ความเป็นทุกข์), และอนัตตา (ความไม่ใช่ตัวตน) ของอายตนะภายใน ๖ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) และอายตนะภายนอก ๖ (รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์) พร้อมทั้งวิญญาณ ๖ ที่เกิดขึ้นจากการกระทบกันของอายตนะเหล่านั้น. ท่านชี้ให้เห็นว่าสิ่งเหล่านี้ล้วนไม่เที่ยงแท้ แปรปรวนไปเป็นธรรมดา และเมื่อสิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นก็เป็นทุกข์ ไม่ควรยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นของเรา เป็นตัวตนของเรา. พระนันทกะยังได้อุปมาอุปไมยด้วยสิ่งต่าง ๆ เช่น โคมน้ำมันที่น้ำมัน ไส้ เทียน เปลวไฟ และแสงสว่างล้วนไม่เที่ยง.

หลังจากจบการแสดงธรรมครั้งแรก ภิกษุณีเหล่านั้นมีความยินดีในธรรม แต่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่าจิตของพวกนางยังไม่บรรลุถึงที่สุด จึงรับสั่งให้พระนันทกะแสดงธรรมซ้ำอีกครั้งในวันรุ่งขึ้น. เมื่อพระนันทกะแสดงธรรมซ้ำเป็นครั้งที่สอง โดยกล่าวถึงโพชฌงค์ ๗ ประการ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้ ๗ ประการ) ภิกษุณีทั้ง ๕๐๐ รูปนั้นก็ได้บรรลุธรรมเป็นพระอริยบุคคลในระดับต่าง ๆ โดยผู้ที่บรรลุธรรมน้อยที่สุดคือพระโสดาบัน และหลายรูปบรรลุเป็นพระอรหันต์.