มัจฉริสูตร

สรุปเนื้อหา มัจฉริสูตร โดยย่อ

มัจฉริสูตรในสังยุตตนิกาย ว่าด้วยเรื่องของความตระหนี่ (มัจฉริยะ) เป็นพระสูตรที่แสดงถึงผลกรรมของการตระหนี่และการให้ทาน โดยเริ่มต้นจากการที่เทวดาเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี แล้วกราบทูลถามถึงวิบากและสัมปรายภพของคนผู้มีความตระหนี่เหนียวแน่น และผู้ที่ปราศจากความตระหนี่ มีศรัทธาในพระรัตนตรัย.

เทวดาได้กราบทูลถามพระพุทธองค์ว่า ชนเหล่าใดในโลกนี้เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น มักขัดขวางผู้อื่นไม่ให้ทำบุญกุศล วิบากและสัมปรายภพของคนเหล่านั้นจะเป็นอย่างไร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ชนเหล่านั้นย่อมเข้าถึงนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน หรือยมโลก หากได้กลับมาเกิดเป็นมนุษย์ ก็จะเกิดในสกุลที่ยากจนข้นแค้น หาผ้า อาหาร ความรื่นเริง และความสนุกสนานได้โดยยาก สิ่งที่คนพาลเหล่านั้นปรารถนาจากผู้อื่น ก็ไม่สมหวัง นั่นเป็นผลในภพนี้ และในภพหน้าก็ยังเป็นทุคติอีกด้วย.

จากนั้น เทวดาได้กราบทูลถามต่อว่า ชนเหล่าใดในโลกนี้ได้ความเป็นมนุษย์แล้ว เป็นผู้รู้ถ้อยคำ ปราศจากความตระหนี่ เลื่อมใสในพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ เป็นผู้มีความเคารพอย่างแรงกล้า วิบากและสัมปรายภพของชนเหล่านั้นจะเป็นอย่างไร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ชนเหล่านั้นย่อมปรากฏในสวรรค์อันเป็นที่อุบัติ หากได้กลับมาเกิดเป็นมนุษย์ ย่อมเกิดในสกุลที่มั่งคั่ง ได้ผ้า อาหาร ความรื่นเริง และความสนุกสนานโดยไม่ยาก มีอำนาจแผ่ไปในโภคทรัพย์ที่ผู้อื่นสะสมไว้ ย่อมบันเทิงใจ นั่นเป็นวิบากในภพนี้ ทั้งภพหน้าก็เป็นสุคติ.

โดยสรุป มัจฉริสูตรเน้นย้ำถึงความสำคัญของการละเว้นความตระหนี่และการบำเพ็ญทานบารมี ซึ่งเป็นหนทางนำไปสู่สุคติและสัมปรายภพที่ดี ผู้ที่ยังมีความตระหนี่ในสิ่งต่างๆ ย่อมได้รับผลกรรมที่ไม่น่าพึงพอใจ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต ในขณะที่ผู้ที่ละความตระหนี่และมีศรัทธาในการให้ ย่อมได้รับอานิสงส์อันเป็นสุข. นอกจากนี้ ในพระสูตรอื่นที่เกี่ยวข้องกับมัจฉริยะ (เช่น ในอังคุตตรนิกาย) ยังได้จำแนกความตระหนี่ออกเป็น ๕ ประการ ได้แก่ ตระหนี่ที่อยู่ (อาวาสมัจฉริยะ) ตระหนี่ตระกูล (กุลมัจฉริยะ) ตระหนี่ลาภ (ลาภมัจฉริยะ) ตระหนี่วรรณะ (วรรณมัจฉริยะ) และตระหนี่ธรรม (ธรรมมัจฉริยะ) โดยถือว่าการตระหนี่ธรรมเป็นความตระหนี่ที่หยาบที่สุด.