โกณฑัญญสูตร

โกณฑัญญสูตร (สังยุตตนิกาย SN 8.9) บันทึกเหตุการณ์ ณ พระวิหารเวฬุวัน เขตกรุงราชคฤห์ ในครั้งนั้น ท่านพระอัญญาโกณฑัญญะได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าหลังจากห่างหายไปนาน ท่านแสดงความเคารพอย่างสูงสุดด้วยการหมอบลงแทบพระบาท จุมพิตพระยุคลบาท และนวดเฟ้นด้วยมือทั้งสอง พร้อมทั้งประกาศนามของตนว่า "ข้าพระองค์ชื่อว่าโกณฑัญญะ พระพุทธเจ้าข้า" เพื่อแสดงความกตัญญูและความสำนึกในบุญคุณของพระศาสดาผู้เป็นต้นเหตุแห่งการบรรลุธรรมของท่าน.

ขณะนั้น ท่านพระวังคีสะ ซึ่งเป็นพระอรหันต์ผู้แตกฉานในปฏิภาณกวี ได้เห็นการกระทำของพระอัญญาโกณฑัญญะแล้ว จึงเกิดความคิดที่จะกล่าวสรรเสริญท่านด้วยคาถาอันสมควรต่อหน้าพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาค เพื่อเป็นเครื่องประกาศคุณของพระเถระผู้ใหญ่.

จากนั้น ท่านพระวังคีสะได้กราบทูลขออนุญาตพระพุทธเจ้า เพื่อกล่าวสรรเสริญพระอัญญาโกณฑัญญะ พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาต ท่านพระวังคีสะจึงกล่าวคาถาพรรณนาคุณของพระอัญญาโกณฑัญญะว่า เป็นพระเถระผู้ตรัสรู้ตามพระพุทธเจ้า ได้บากบั่นอย่างแรงกล้า และดำรงอยู่ในวิเวกอันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขเสมอมา ท่านเป็นผู้ไม่ประมาทในการศึกษาและได้บรรลุธรรมอันเป็นที่สุดที่พระสาวกผู้ปฏิบัติตามคำสอนของพระศาสดาจะพึงบรรลุได้ทุกประการ.

พระวังคีสะยังได้กล่าวต่อไปว่า พระอัญญาโกณฑัญญะเถระเป็นผู้มีอานุภาพมาก ได้บรรลุวิชชา ๓ และฉลาดในเจโตปริยญาณ คือ ความสามารถในการกำหนดรู้จิตใจผู้อื่น ท่านเปรียบเสมือนพุทธทายาทผู้ถวายอภิวาทพระยุคลบาทของพระศาสดาอยู่เสมอ แสดงถึงการเป็นผู้ที่ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบและเป็นแบบอย่างอันประเสริฐในหมู่สงฆ์.