ปุริสสูตร

ปุริสสูตร ในสังยุตตนิกาย สคาถวรรค (พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๕) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยธรรมที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์แก่บุรุษ หรือสัตว์บุคคล พระสูตรนี้เกิดขึ้น ณ กรุงสาวัตถี เมื่อพระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค แล้วทูลถามว่า ธรรมเหล่าไหนเมื่อเกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ ย่อมนำมาซึ่งความไม่เป็นประโยชน์ ความทุกข์ และความอยู่ไม่ผาสุก.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบว่า ธรรม ๓ ประการ เมื่อเกิดขึ้นภายในจิตของบุรุษ ย่อมก่อให้เกิดความไม่เป็นประโยชน์ ความทุกข์ และความอยู่ไม่ผาสุก ได้แก่ โลภธรรม (ธรรมคือโลภะ) โทสธรรม (ธรรมคือโทสะ) และโมหธรรม (ธรรมคือโมหะ) ธรรมทั้งสามประการนี้คือรากเหง้าของอกุศลกรรมและเป็นเครื่องเศร้าหมองของจิตใจ ซึ่งนำไปสู่การกระทำที่ไม่เป็นประโยชน์ทั้งต่อตนเองและผู้อื่น ส่งผลให้ประสบแต่ความทุกข์และความไม่สบายกายสบายใจในที่สุด

จากนั้น พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาได้ตรัสคาถาประพันธ์ยืนยันเนื้อความนี้อีกว่า “โลภะ โทสะ และโมหะเกิดขึ้นภายในตน ย่อมทำร้ายบุรุษผู้มีจิตเลวทราม เหมือนขุยไผ่กำจัดต้นไผ่ ฉะนั้น” ซึ่งเปรียบเทียบกิเลสทั้งสามประการนี้ว่า เมื่อเกิดขึ้นในใจของบุคคล ย่อมกัดกร่อนและทำลายบุคคลนั้นเอง เหมือนหน่อไผ่ที่เกิดจากขุยไผ่ย่อมเจริญเติบโตขึ้นมาเพื่อทำลายต้นไผ่เดิมในที่สุด

ดังนั้น ปุริสสูตรนี้จึงเป็นคำสอนที่เน้นย้ำถึงอันตรายของอกุศลมูลทั้ง ๓ คือ โลภะ โทสะ โมหะ ที่เป็นบ่อเกิดแห่งความทุกข์และความเสื่อมเสียทั้งปวง และเป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับชีวิตของมนุษย์ การเข้าใจและพยายามละลดธรรมเหล่านี้จึงเป็นแนวทางสำคัญในการดำเนินชีวิตเพื่อความสุขสงบและพ้นทุกข์.