อรหันตสูตรที่ ๕

อรหันตสูตรที่ ๕ สังยุตตนิกาย (SN 1.25) กล่าวถึงการสนทนาระหว่างเทวดากับพระผู้มีพระภาคเจ้าเกี่ยวกับพฤติกรรมของพระอรหันต์ผู้สิ้นอาสวะแล้ว โดยมีคำถามว่าพระภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์ ผู้มีกิจทำเสร็จแล้ว มีอาสวะสิ้นแล้ว ผู้ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันมีในที่สุดนั้น จะยังกล่าวคำว่า "เราพูด" หรือ "คนทั้งหลายพูดกับเรา" อยู่อีกหรือไม่

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตอบว่า พระภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์นั้น ย่อมกล่าวคำว่า "เราพูด" หรือ "คนทั้งหลายพูดกับเรา" ได้. เทวดาจึงทูลถามต่อไปว่า การที่พระอรหันต์กล่าวเช่นนั้น เป็นเพราะพระอรหันต์ยังติดอยู่กับมานะ (ความถือตัว) หรือไม่.

พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า กิเลสเครื่องผูกทั้งหลายย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้ละมานะได้แล้ว. มานะและกิเลสเครื่องผูกทั้งปวงอันภิกษุนั้นกำจัดได้แล้ว. พระอรหันต์ผู้มีปัญญาดี ย่อมล่วงพ้นความสำคัญว่า "เรา" หรือ "ของเรา" ไปได้แล้ว. ดังนั้น การที่พระอรหันต์กล่าวว่า "เราพูด" หรือ "คนทั้งหลายพูดกับเรา" นั้น เป็นเพียงการกล่าวตามสมมติบัญญัติของโลก.

สาระสำคัญของอรหันตสูตรนี้คือ การชี้ให้เห็นว่าพระอรหันต์แม้จะบรรลุธรรมสูงสุด กำจัดกิเลสและความถือตัวได้หมดสิ้นแล้ว แต่ก็ยังคงใช้ภาษาตามธรรมเนียมโลกเพื่อการสื่อสาร. การใช้คำสมมติเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าท่านยังมีความยึดมั่นถือมั่นในตัวตน แต่เป็นการใช้ถ้อยคำโดยความฉลาดและเข้าใจในสมมติของโลก เพื่อให้สามารถปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นได้ตามปกติในทางโลก.