Sabbacittasādhāraṇa Cetasika

สัพพจิตตสาธารณเจตสิก

Universal Mental Factors

7 ประเภท ทุกดวง ของจิต อัญญสมาน

สัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7

สัพพจิตตสาธารณเจตสิกคือเจตสิกที่เกิดร่วมกับจิตทุกดวงโดยไม่มีข้อยกเว้น ไม่ว่าจิตนั้นจะเป็นกุศล อกุศล วิบาก หรือกิริยา ประกอบด้วยผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา เอกัคคตา ชีวิตินทรีย์ และมนสิการ รวม 7 ประเภท

เจตสิกทั้ง 7 ประเภท

1

ผัสสเจตสิก

ผสฺส · Phassa

สภาพธรรมที่กระทบอารมณ์ ทำให้จิตและเจตสิกที่เกิดร่วมกันประจวบกับอารมณ์ เปรียบเหมือนการสัมผัสกันของอายตนะ อารมณ์ และวิญญาณ

การกระทบอารมณ์ อายตนะ อารมณ์ วิญญาณ
2

เวทนาเจตสิก

เวทนา · Vedanā

สภาพธรรมที่เสวยหรือรู้รสของอารมณ์ จำแนกเป็นสุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส และอุเบกขาตามลักษณะของจิตที่เกิดร่วมกัน

เสวยอารมณ์ สุข ทุกข์ โสมนัส โทมนัส อุเบกขา
3

สัญญาเจตสิก

สญฺญา · Saññā

สภาพธรรมที่จำหมายลักษณะของอารมณ์ ทำเครื่องหมายและเป็นปัจจัยให้รู้จำอารมณ์นั้นได้เมื่อประสบอีกครั้ง

จำหมาย กำหนดลักษณะ รู้จำอารมณ์
4

เจตนาเจตสิก

เจตนา · Cetanā

สภาพธรรมที่จงใจและประสานเจตสิกที่เกิดร่วมกันให้ทำกิจของตน ในจิตที่เป็นกุศลหรืออกุศล เจตนายังเป็นกรรมที่ให้ผลได้

ความจงใจ ประสานธรรม กรรม กุศล อกุศล
5

เอกัคคตาเจตสิก

เอกคฺคตา · Ekaggatā

สภาพธรรมที่ตั้งจิตไว้ในอารมณ์เดียว ทำให้จิตและเจตสิกไม่กระจัดกระจาย เป็นองค์ธรรมของสมาธิเมื่อมีกำลัง

อารมณ์เดียว ความตั้งมั่น สมาธิ
6

ชีวิตินทรียเจตสิก

ชีวิตินฺทฺริย · Jīvitindriya

สภาพธรรมที่รักษาและหล่อเลี้ยงนามธรรมซึ่งเกิดร่วมกันให้ดำรงอยู่ตลอดอายุขณะของจิตนั้น

ชีวิตนาม รักษานามธรรม อินทรีย์
7

มนสิการเจตสิก

มนสิการ · Manasikāra

สภาพธรรมที่ใส่ใจและน้อมจิตกับเจตสิกไปสู่อารมณ์ ทำให้อารมณ์ปรากฏแก่จิตในแต่ละขณะ

การใส่ใจ น้อมสู่อารมณ์ อารมณ์ปรากฏ

ลักษณะร่วมของสัพพจิตตสาธารณเจตสิก

1

เกิดร่วมกับจิตทุกดวง

Universal Association

เจตสิกทั้ง 7 นี้เกิดพร้อมกับจิตทุกดวงทั้งฝ่ายกุศล อกุศล วิบาก และกิริยา ในกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และโลกุตตรภูมิ จึงเรียกว่าสัพพจิตตสาธารณะ

จิตทุกดวง กุศล อกุศล วิบาก กิริยา
2

ทำกิจร่วมกันในทุกขณะจิต

Shared Functions

เมื่อจิตรู้อารมณ์ ย่อมมีการกระทบ เสวย จำหมาย จงใจ ตั้งมั่น รักษานามธรรม และใส่ใจอารมณ์เกิดร่วมกันเสมอ แม้กำลังและลักษณะของแต่ละเจตสิกจะแตกต่างตามจิต

ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา เอกัคคตา ชีวิตินทรีย์ มนสิการ

พระอภิธรรมปิฎก (พระอภิธรรม 7 คัมภีร์)

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka