สมณมุณฑิกสูตร

สรุปเนื้อหา สมณมุณฑิกสูตร โดยย่อ

สมณมุณฑิกสูตร เป็นพระสูตรลำดับที่ ๗๘ ในมัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์แห่งพระสุตตันตปิฎก. พระสูตรนี้กล่าวถึงเรื่องราวที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน เขตกรุงสาวัตถี และปริพาชกชื่ออุคคาหมานะ สมณมุณฑิกาบุตร ซึ่งอาศัยอยู่ในอารามของพระนางมัลลิกาเทวี กำลังสนทนาเรื่องราวทางโลก (ดิรัจฉานกถา) กับปริพาชกหมู่ใหญ่.

ครั้งนั้น ช่างไม้ชื่อปัญจกังคะ ได้เดินทางไปหาอุคคาหมานะ ซึ่งอุคคาหมานะได้ห้ามบริษั ท์ของตนให้เงียบเสียง เพราะชื่นชมสาวกของพระสมณโคดมผู้ชอบเสียงเบา. เมื่อปัญจกังคะมาถึง อุคคาหมานะได้แสดงทัศนะว่า บุคคลจะเป็นสมณะผู้มีกุศลสมบูรณ์และไม่มีใครสู้วาทะได้นั้น คือผู้ที่ไม่ทำกรรมชั่วทางกาย ไม่กล่าววจีทุจริต ไม่ดำริดำริชั่ว และไม่ประกอบอาชีพชั่ว. อุคคาหมานะยกตัวอย่างทารกที่ยังนอนหงายอยู่ว่า เป็นผู้ที่ไม่มีความดำริชั่วหรืออาชีพชั่วใดๆ นอกจากน้ำนมของมารดา จึงเป็นผู้มีกุศลสมบูรณ์.

ช่างไม้ปัญจกังคะไม่ได้คัดค้านหรือยินดีในคำกล่าวของอุคคาหมานะ แต่ได้ไปเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเพื่อสอบถาม. พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่า ถ้าเป็นเช่นนั้น ทารกน้อยก็จะเป็นสมณะผู้บรรลุธรรมชั้นสูงที่ควรบรรลุ โดยไม่จำเป็นต้องมีการปฏิบัติอันใด. พระองค์ทรงชี้แจงถึงข้อปฏิบัติที่ถูกต้องของผู้เป็น "เสขะ" คือผู้ที่ยังต้องศึกษาอยู่ โดยต้องตั้งใจสร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร เพื่อไม่ให้อกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดเกิดขึ้น และละอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ตลอดจนทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น และรักษากุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วให้ดำรงอยู่และเจริญยิ่งขึ้นไป.

นอกจากนี้ พระผู้มีพระภาคยังทรงแสดง "อเสขธรรม" ๑๐ ประการ ซึ่งเป็นธรรมของผู้ที่สำเร็จการศึกษาแล้ว คือผู้เป็นพระอรหันต์ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ (ซึ่งเป็นอริยมรรคมีองค์ ๘ ที่เป็นอเสขะ) พร้อมด้วยสัมมาญาณะ (ความรู้ชอบ) และสัมมาวิมุตติ (ความหลุดพ้นชอบ). นี่คือหนทางที่แท้จริงสู่ความเป็นสมณะผู้บรรลุธรรมชั้นสูง.