โพธิราชกุมารสูตร

โพธิราชกุมารสูตร ในมัชฌิมนิกาย พระไตรปิฎก เล่าถึงเหตุการณ์ที่พระโพธิราชกุมารแห่งกรุงสุงสุมารคิระ ได้สร้างปราสาทโกกนุทขึ้นใหม่ และมีความประสงค์จะถวายภัตตาหารแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพร้อมภิกษุสงฆ์. พระราชกุมารได้ปูลาดผ้าขาวตลอดทางขึ้นปราสาท เพื่อปรารถนาให้พระพุทธองค์เสด็จเหยียบผ้าขาวนั้นอันเป็นนิมิตหมายมงคลในการมีพระโอรสธิดา แต่พระพุทธองค์ไม่ทรงเหยียบผ้าขาวนั้น พระอานนท์จึงกราบทูลให้พระราชกุมารเก็บผ้าขาวออก เมื่อพระพุทธองค์เสด็จเข้าไปแล้ว จึงตรัสอธิบายว่าพระราชกุมารและพระชายาจะไม่มีพระโอรสธิดา เนื่องจากกรรมที่เคยทำไว้ในอดีตชาติที่บริโภคไข่นกและลูกนกเป็นอาหารโดยไม่รู้สึกผิด

หลังจากถวายภัตตาหารแล้ว พระโพธิราชกุมารได้ทูลถามพระพุทธองค์ถึงเส้นทางแห่งการบรรลุธรรมว่า ทำไมจึงไม่สามารถประสบสุขได้ด้วยการประสบสุข (คือการแสวงหากามสุข) พระพุทธองค์จึงทรงเล่าเรื่องการแสวงหาโมกขธรรมของพระองค์เอง ตั้งแต่การออกผนวชและบำเพ็ญเพียรอย่างหนักหน่วง เช่น การทรมานกายด้วยการลดอาหารลงทีละน้อยจนร่างกายซูบผอมอย่างยิ่ง จนกระทั่งทรงตระหนักว่าการทรมานตนเองนั้นไม่ใช่ทางแห่งการตรัสรู้ เหมือนกับการนำไม้สดที่มีน้ำยางและอยู่ในน้ำมาสีกัน ย่อมไม่สามารถทำให้เกิดไฟได้

จากนั้น พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมว่า การบรรลุธรรมนั้นต้องละทิ้งกามสุขและอกุศลธรรมทั้งปวง แล้วตั้งมั่นในคุณธรรม ๕ ประการ คือ ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา ซึ่งเป็นองค์แห่งภิกษุผู้มีความเพียร ผู้ที่บำเพ็ญเพียรตามธรรมที่ตถาคตชี้แนะ ย่อมสามารถแจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าได้ด้วยปัญญาอันยิ่งของตนในปัจจุบัน แม้ภายในเวลาเพียงไม่กี่เดือนก็เป็นได้ แสดงให้เห็นถึงทางสายกลางและความสำคัญของการปฏิบัติที่ถูกต้อง.