จูฬมาลุงกยสูตร

จูฬมาลุงกยสูตร (มัชฌิมนิกาย MN 63) เป็นพระสูตรสำคัญที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระมาลุงกยบุตร ณ พระวิหารเชตวัน กรุงสาวัตถี ซึ่งกล่าวถึงปัญหาที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงพยากรณ์ หรือที่เรียกว่า อัพยากตปัญหา 10

เรื่องเริ่มต้นขึ้นเมื่อพระมาลุงกยบุตรได้ปลีกวิเวกไปคิดพิจารณาว่า พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์ทิฏฐิ 10 ประการแก่ตน อันได้แก่ โลกเที่ยงหรือไม่เที่ยง โลกมีที่สุดหรือไม่ ชีพกับสรีระเป็นอย่างเดียวกันหรือไม่ และตถาคตหลังจากตายแล้วมีอยู่หรือไม่ มีอยู่ก็มี ไม่มีอยู่ก็มี หรือว่ามีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็มิใช่ พระมาลุงกยบุตรรู้สึกไม่พอใจกับการที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงอธิบายสิ่งเหล่านี้ และคิดว่าจะลาสิกขาหากไม่ได้รับคำตอบ

เมื่อพระมาลุงกยบุตรไปทูลถาม พระพุทธเจ้าได้ตรัสถามกลับว่า พระองค์เคยตรัสกับท่านหรือไม่ว่าจะทรงพยากรณ์เรื่องเหล่านี้หากมาประพฤติพรหมจรรย์ จากนั้น พระองค์ทรงยก อุปมาเรื่องบุรุษถูกลูกศรอาบยาพิษ ขึ้นมาอธิบาย บุรุษผู้ถูกลูกศรพิษนั้นจะไม่ยอมถอนลูกศรจนกว่าจะรู้รายละเอียดเกี่ยวกับลูกศร ผู้ยิง หรือเรื่องอื่นๆ ย่อมไม่เกิดประโยชน์ และบุรุษนั้นก็จะตายไปเสียก่อน เช่นเดียวกัน การมัวแต่สงสัยในปัญหาที่ไร้ประโยชน์เหล่านั้น ก็ไม่นำไปสู่การพ้นทุกข์

พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่า เหตุที่พระองค์ไม่ทรงพยากรณ์ปัญหาเหล่านั้น ก็เพราะสิ่งเหล่านั้น ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ ไม่เป็นไปเพื่อความหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน ส่วนสิ่งที่พระองค์ทรงพยากรณ์ คือ อริยสัจสี่ ได้แก่ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค เพราะสิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นไปเพื่อความดับทุกข์ อันได้แก่ ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส พระองค์จึงกำชับให้จำสิ่งที่พระองค์ไม่ทรงพยากรณ์ว่าไม่ทรงพยากรณ์ และจำสิ่งที่ทรงพยากรณ์ว่าทรงพยากรณ์