กัณณกัตถลสูตร

สรุปเนื้อหา กัณณกัตถลสูตร โดยย่อ

กัณณกัตถลสูตร เป็นพระสูตรลำดับที่ ๙๐ ในมัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ ในพระไตรปิฎก. พระสูตรนี้กล่าวถึงการสนทนาระหว่างพระผู้มีพระภาคเจ้ากับพระเจ้าปเสนทิโกศล ณ กัณณกัตถลมิคทายวัน ใกล้อุทัญญานคร โดยมีประเด็นสำคัญที่พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทูลถามพระพุทธองค์หลายประการ.

เริ่มต้นด้วยพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงส่งบุรุษไปทูลถามพระอาการประชวรของพระผู้มีพระภาคเจ้า และแจ้งว่าจะเสด็จเข้าเฝ้าในภายหลัง. เมื่อเสด็จถึง ทรงทูลแจ้งคำทักทายจากพระราชภคินีโสมาและสกุลาด้วย. จากนั้นพระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทูลถามประเด็นแรกเกี่ยวกับเรื่องสัพพัญญู คือพระองค์เคยได้ยินมาว่า พระสมณโคดมไม่ยอมรับว่ามีสมณะหรือพราหมณ์ผู้ใดจะสามารถรู้ธรรมทั้งปวง เห็นธรรมทั้งปวงได้ในคราวเดียว. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสยืนยันว่า พระองค์มิได้ตรัสเช่นนั้น ผู้ที่กล่าวเช่นนั้นชื่อว่ากล่าวตู่พระองค์ด้วยคำไม่จริง แต่สิ่งที่พระองค์ทรงตรัสคือ ไม่มีสมณะหรือพราหมณ์ผู้ใดจะสามารถรู้ธรรมทั้งปวง เห็นธรรมทั้งปวงได้ในคราวเดียว เพราะเหตุนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้. ประเด็นนี้เกิดขึ้นเนื่องจากพราหมณ์สัญชัย อากาสโคตร ได้กล่าวบิดเบือนคำสอนของพระพุทธองค์.

ต่อมา พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงทูลถามเกี่ยวกับความแตกต่างของวรรณะ ๔ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ และศูทร ว่ามีความแตกต่างกันในสัมปรายภพ (ภพหน้า) หรือไม่. พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า แม้ในภพปัจจุบันวรรณะกษัตริย์และพราหมณ์จะได้รับการยกย่อง แต่ในเรื่องการบรรลุธรรมหรือสัมปรายภพนั้น ไม่มีความแตกต่างกันด้วยวรรณะ หากบุคคลเหล่านั้นประกอบด้วยองค์แห่งผู้มีความเพียร ๕ ประการ.

องค์แห่งผู้มีความเพียร ๕ ประการที่พระพุทธองค์ทรงกล่าวถึงอันเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลและความสุขในภายหน้า ได้แก่: ๑) มีศรัทธาเชื่อพระปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคต ๒) เป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง มีไฟธาตุสำหรับการย่อยอาหารสม่ำเสมอ ๓) เป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มีมายา เปิดเผยตนตามความเป็นจริง ๔) เป็นผู้มีความเพียรพยายาม ๕) เป็นผู้มีปัญญา. หากวรรณะทั้งสี่ประกอบด้วยคุณธรรมเหล่านี้ ก็ย่อมได้รับผลเท่าเทียมกัน ไม่มีวรรณะใดประเสริฐกว่ากันในทางธรรม.

สุดท้าย พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงทูลถามว่า เหล่าพรหมนั้นยังกลับมาสู่ความเป็นมนุษย์อีกหรือไม่ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสตอบว่า พรหมใดที่ยังไม่สิ้นกิเลส ยังคงต้องกลับมาสู่ความเป็นมนุษย์ แต่พรหมใดที่พ้นจากกิเลสแล้ว ย่อมไม่กลับมาสู่สภาพมนุษย์อีก. การสนทนาจบลงเมื่อพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงมีพระราชกิจต้องกระทำ ทำให้ต้องทูลลากลับไป.