โฆฏมุขสูตร

สรุปเนื้อหา โฆฏมุขสูตร โดยย่อ

โฆฏมุขสูตร (Ghotamukha Sutta) เป็นพระสูตรลำดับที่ 94 ในมัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์แห่งพระสุตตันตปิฎก ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระไตรปิฎกของพระพุทธศาสนานิกายเถรวาท พระสูตรนี้บันทึกบทสนทนาที่สำคัญระหว่างท่านพระอุเทน กับ โฆฏมุขพราหมณ์ ที่เขมิยอัมพวัน ใกล้เมืองพาราณสี ภายหลังการปรินิพพานของพระพุทธเจ้า

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อโฆฏมุขพราหมณ์ได้พบกับท่านพระอุเทนขณะที่กำลังเดินจงกรมอยู่ โฆฏมุขพราหมณ์แสดงความเห็นว่า "การบวชที่ถูกต้องไม่มี" เพราะเห็นว่าบัณฑิตทั้งหลายก็ยังไม่เห็นธรรม ท่านพระอุเทนจึงเชิญให้นั่งและเริ่มต้นสนทนากัน โดยกำหนดกติกาว่าหากมีสิ่งใดที่ควรยอมรับให้ยอมรับ และสิ่งใดควรโต้แย้งให้โต้แย้ง เพื่อให้เกิดการเจรจาธรรมที่เข้าใจตรงกัน

ท่านพระอุเทนได้จำแนกบุคคลออกเป็น 4 ประเภทที่พบได้ในโลก ได้แก่: 1. บุคคลผู้ทำตนให้เดือดร้อน (อัตตันทัตตะ) คือ ผู้ขวนขวายในการทรมานตนเองด้วยวิธีการต่างๆ เช่น การเปลือยกาย การอดอาหาร การบำเพ็ญตบะที่ทรมานร่างกายอย่างมาก 2. บุคคลผู้ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน (ปรันทัตตะ) คือ ผู้ขวนขวายในการเบียดเบียนผู้อื่น ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อน 3. บุคคลผู้ทำตนและผู้อื่นให้เดือดร้อน (อัตตันทัตตปรันทัตตะ) คือ ผู้ที่ทรมานทั้งตนเองและผู้อื่น 4. บุคคลผู้ไม่ทำตนและผู้อื่นให้เดือดร้อน (เนวัตตันทัตตานปรันทัตตะ) คือ ผู้ที่ไม่ทรมานตนเองและไม่เบียดเบียนผู้อื่น เป็นผู้สงบเย็น เสวยความสุข มีตนเป็นดุจพรหม ดับกิเลสแล้ว และอยู่เหนือความอยากต่างๆ

เมื่อท่านพระอุเทนได้อธิบายบุคคล 4 ประเภทนี้แล้ว โฆฏมุขพราหมณ์ยอมรับว่าบุคคลประเภทที่สี่นั้นเป็นผู้ที่น่าเลื่อมใส และเป็นผู้ที่ดำเนินชีวิตสมกับการเป็นสมณะที่ชอบธรรม พราหมณ์สงสัยว่าบุคคลผู้ไม่ทำตนและผู้อื่นให้เดือดร้อนนี้ จะพบได้มากในบริษัทใด ท่านพระอุเทนได้เปรียบเทียบกับบริษัทสองจำพวก คือ บริษัทที่ยินดีในกามคุณและบริษัทที่ละทิ้งกามคุณออกบวช ซึ่งโฆฏมุขพราหมณ์ก็ตอบได้ว่าพบมากในบริษัทที่ออกบวช ท่านพระอุเทนจึงชี้ให้เห็นว่าพราหมณ์เองก็รู้เห็นแล้วว่าการบวชอันชอบธรรมนั้นมีอยู่

โฆฏมุขพราหมณ์เกิดความเลื่อมใสอย่างยิ่งในคำสอนของท่านพระอุเทน ได้กล่าวสรรเสริญว่าท่านพระอุเทนประกาศธรรมได้แจ่มแจ้ง เปรียบเหมือนการหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด หรือจุดประทีปในที่มืด และได้ประกาศตนขอถึงพระพุทธเจ้า (แม้ว่าพระองค์จะปรินิพพานแล้ว) พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะตลอดชีวิต ขอเป็นอุบาสกตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นไป นอกจากนี้ โฆฏมุขพราหมณ์ยังได้ถวายส่วนหนึ่งของลาภที่ได้รับจากกษัตริย์เมืองอังคะให้แก่ท่านพระอุเทนด้วย โฆฏมุขสูตรจึงเป็นเรื่องราวที่แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงความคิดของพราหมณ์ผู้ไม่เห็นคุณค่าของการบวช มาสู่การเป็นผู้เลื่อมใสในพระรัตนตรัย.