ภูมิชสูตร

สรุปเนื้อหา ภูมิชสูตร โดยย่อ

ภูมิชสูตร เป็นพระสูตรหนึ่งในมัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ ซึ่งกล่าวถึงบทสนทนาธรรมอันสำคัญระหว่างพระภูมิชะและชัยเสนราชกุมาร รวมถึงการรับรองจากพระผู้มีพระภาคเจ้า ณ พระเวฬุวัน เขตกรุงราชคฤห์

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อท่านพระภูมิชะเข้าไปบิณฑบาตยังวังของชัยเสนราชกุมาร หลังจากสนทนาปราศรัยกันแล้ว ชัยเสนราชกุมารได้ตรัสถามพระภูมิชะถึงทัศนะของพระศาสดาว่า เหตุใดสมณพราหมณ์บางพวกจึงไม่สามารถบรรลุผลจากการประพฤติพรหมจรรย์ ไม่ว่าจะตั้งความหวังหรือไม่ตั้งความหวัง หรือจะทำทั้งความหวังและไม่หวัง หรือจะไม่ทำทั้งสองอย่างเลย ทิฐิของสมณพราหมณ์เหล่านั้นคือ ไม่ว่าจะปฏิบัติอย่างไรก็ไม่สามารถบรรลุผลได้

ท่านพระภูมิชะถวายพระพรตอบว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าจะพึงทรงพยากรณ์ว่า บุคคลผู้ประพฤติพรหมจรรย์โดย *ไม่แยบคาย* ย่อมไม่สามารถบรรลุผลได้ ไม่ว่าจะตั้งความหวังหรือไม่ตั้งความหวังก็ตาม ในทางกลับกัน บุคคลผู้ประพฤติพรหมจรรย์โดย *แยบคาย* ย่อมสามารถบรรลุผลได้เช่นกัน ไม่ว่าจะตั้งความหวังหรือไม่ตั้งความหวัง ท่านเน้นย้ำว่า "อุบายอันแยบคาย" เป็นปัจจัยสำคัญในการบรรลุผล

เพื่ออธิบายความหมายของ "ความแยบคาย" ท่านพระภูมิชะได้ยกอุปมา ๔ ข้อเปรียบเทียบ: ประการแรก เปรียบเหมือนบุรุษต้องการน้ำมัน หากคั้นจากงาที่ป่นแล้ว แม้จะมีความหวังหรือไม่หวัง ก็ย่อมได้น้ำมัน แต่หากคั้นจากทรายเปียก ย่อมไม่ได้ ประการที่สอง เปรียบเหมือนบุรุษต้องการนมสด หากรีดจากเต้านมแม่โคที่ให้นม ก็ย่อมได้ แต่หากรีดจากเต้านมแม่โคลูกอ่อน ย่อมไม่ได้ ประการที่สาม เปรียบเหมือนบุรุษต้องการเนยข้น หากกวนนมส้มที่ถูกต้อง ก็ย่อมได้ แต่หากกวนน้ำผสมนมข้น ย่อมไม่ได้ และประการที่สี่ เปรียบเหมือนบุรุษต้องการไฟ หากสีไม้แห้ง ก็ย่อมได้ไฟ แต่หากสีไม้สดที่มียาง ย่อมไม่ได้

อุปมาเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า การจะบรรลุผลสำเร็จนั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับเพียงแค่ความปรารถนาหรือการขาดความปรารถนาเท่านั้น แต่ขึ้นอยู่กับ *วิธีการปฏิบัติที่ถูกต้องและแยบคาย* ท่านพระภูมิชะกล่าวสรุปว่า สมณพราหมณ์ที่มีสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ (อริยมรรคมีองค์ ๘) เท่านั้น ที่จะสามารถบรรลุผลได้ หลังจากการสนทนานั้น ท่านพระภูมิชะได้นำเรื่องราวทั้งหมดไปกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้า ซึ่งพระองค์ทรงยืนยันว่า พระภูมิชะได้พยากรณ์ถูกต้องตามคำของพระองค์ ไม่ได้กล่าวตู่พระองค์ด้วยคำไม่จริง และเป็นการพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรม