ทันตภูมิสูตร

ทันตภูมิสูตร (MN 125) เริ่มด้วยสามเณรอจิรวัตตะแสดงธรรมเรื่องการทำให้จิตตั้งมั่นแก่เจ้าชายชยเสนะ แต่เจ้าชายผู้จมอยู่ในกามสุขปฏิเสธว่าเป็นไปไม่ได้ พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่า เจ้าชายไม่เข้าใจเพราะถูกกองอวิชชาบดบัง และยึดติดในกามสุข ทำให้ไม่อาจเข้าถึงธรรมะที่พึงรู้แจ้งด้วยการสละได้ พระองค์ทรงยกอุปมาผู้ยืนเชิงเขาไม่เห็นสิ่งที่อยู่บนยอดเขา เพื่อแสดงว่าการรู้ธรรมะต้องอาศัยการเข้าถึงสภาพนั้นด้วยตนเอง

พระพุทธเจ้าทรงแสดงอุปมาการฝึกช้างป่า: ช้างถูกนำออกจากป่ามาผูก ฝึกด้วยคำอ่อนโยน ทำตามคำสั่งต่างๆ และทดสอบความไม่หวั่นไหว จนบริสุทธิ์ ไร้ข้อบกพร่อง พร้อมรับใช้พระราชา

เปรียบได้กับการฝึกพระอริยสาวก: ภิกษุผู้มีศรัทธา ออกบวชจากชีวิตฆราวาส พระตถาคตแนะนำให้รักษาศีลและสำรวมอินทรีย์ (เหมือนการผูกช้าง) จากนั้นเจริญสติปัฏฐาน 4 เพื่อละพฤติกรรมและความคิดที่ผูกพันกับเรือน ละนิวรณ์ 5 และเข้าถึงฌานทั้งสี่

เมื่อจิตตั้งมั่น บริสุทธิ์ ภิกษุนั้นย่อมยังวิชชา 3 ให้เกิดขึ้น คือ

• ระลึกชาติได้
• รู้แจ้งการเกิดตายของสัตว์
• รู้แจ้งอาสวะสิ้นไป

เมื่อจิตหลุดพ้นจากกามภพและอวิชชาแล้ว ย่อมรู้ว่าชาติสิ้นแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว ภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์นี้ย่อมทนทานต่อความลำบาก ปราศจากกิเลส เป็นเนื้อนาบุญอันเลิศของโลก

พระพุทธเจ้าทรงสรุปว่า ช้างที่ตายไปโดยไม่ได้รับการฝึก หรือภิกษุผู้ไม่สิ้นอาสวะ ย่อมถือว่าตายไปแบบไม่ได้รับการฝึก ส่วนช้างที่ฝึกดีแล้ว หรือภิกษุผู้สิ้นอาสวะแล้ว ย่อมถือเป็นผู้ฝึกดีแล้วอย่างแท้จริง

อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →