หิริสูตร

สรุปเนื้อหา หิริสูตร โดยย่อ

หิริสูตร เป็นพระสูตรหนึ่งที่ปรากฏอยู่ในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค ซึ่งเป็นหมวดที่รวบรวมพระสูตรที่มีการกล่าวตอบเป็นคาถาระหว่างพระพุทธเจ้ากับบุคคลต่างๆ เช่น เทวดา มาร หรือพราหมณ์ หิริสูตรนี้เป็นพระสูตรสั้นๆ ที่เน้นย้ำถึงคุณธรรมสำคัญประการหนึ่งคือ "หิริ" หรือความละอายต่อบาป.

ใจความสำคัญของหิริสูตร เริ่มต้นขึ้นเมื่อเทวดาองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “คนผู้กีดกันอกุศลธรรมได้ด้วยหิริ มีอยู่น้อยในโลก ภิกษุใดหลบหลีกนินทาได้ ตื่นตัวอยู่ เหมือนม้าชั้นดีหลบแส้ได้ ภิกษุเช่นนั้นมีอยู่น้อย” คำกล่าวของเทวดาชี้ให้เห็นถึงความหายากของผู้ที่มีความละอายแก่ใจ และสามารถยับยั้งตนเองจากการทำความชั่วได้ เหมือนม้าฝีเท้าดีที่ไหวตัวทันและหลีกเลี่ยงการถูกแส้ตีได้อย่างฉับไว.

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสตอบเทวดานั้นว่า “ภิกษุเหล่าใดผู้กีดกันอกุศลธรรมได้ด้วยหิริ มีสติ ประพฤติธรรมอยู่ทุกเมื่อ ถึงที่สุดแห่งทุกข์ ย่อมดำเนินไปอย่างสม่ำเสมอในที่ที่ไม่สม่ำเสมอ ภิกษุเหล่านั้นมีอยู่น้อย” พระพุทธดำรัสนี้เป็นการยืนยันและขยายความจากคำของเทวดา โดยเน้นว่าผู้ที่มี "หิริ" นั้นเป็นผู้มีสติ ประพฤติธรรมอยู่เป็นนิตย์ และแม้จะต้องเผชิญกับหนทางที่ยากลำบากหรือสภาวะที่ไม่เอื้ออำนวย ก็ยังคงดำเนินไปได้อย่างสม่ำเสมอจนกระทั่งบรรลุถึงที่สุดแห่งทุกข์ คือพระนิพพาน

"หิริ" ในทางพระพุทธศาสนาคือ "ความละอายต่อบาป" ซึ่งมักจะมาคู่กับ "โอตตัปปะ" คือ "ความเกรงกลัวต่อบาป" คุณธรรมทั้งสองประการนี้ถือเป็น "เทวธรรม" หรือ "ธรรมคุ้มครองโลก" (โลกบาลธรรม) เพราะผู้ที่มีหิริย่อมมีความละอายใจที่จะไม่คิดชั่ว พูดชั่ว ทำชั่ว ทั้งต่อหน้าและลับหลังผู้อื่น ทำให้สามารถหยุดยั้งความชั่วที่คิดจะกระทำได้ และผู้มีโอตตัปปะจะเกรงกลัวต่อผลของบาปกรรม ทั้งผลทางกฎหมายและผลกรรมในภพภูมิหน้า ซึ่งเป็นการป้องกันไม่ให้ตนเองและสังคมต้องเดือดร้อน.

ดังนั้น หิริสูตรจึงสะท้อนให้เห็นว่า การมีหิริเป็นคุณธรรมที่สำคัญอย่างยิ่งต่อการดำเนินชีวิต และเป็นรากฐานของการประพฤติธรรม หากบุคคลปราศจากหิริและโอตตัปปะแล้ว ก็ย่อมถูกชักจูงให้กระทำความผิดได้ง่าย ทำให้เกิดความเดือดร้อนต่อตนเองและผู้อื่น ผู้ที่สมบูรณ์ด้วยหิริย่อมเป็นผู้ไม่เสื่อมถอย และเข้าใกล้ความหลุดพ้นจากทุกข์ได้ในที่สุด.