อรูปาวจรกิริยาจิต 4 ประเภท

ภาพรวม · Overview

อรูปาวจรกิริยาจิต 4 ประเภท

อรูปาวจรกิริยาจิตเป็นจิตอรูปฌานที่เกิดกับพระอรหันต์ขณะเข้าอรูปสมาบัติ มีลักษณะและอารมณ์เช่นเดียวกับอรูปาวจรกุศลจิต แต่เป็นเพียงกิริยา ไม่สั่งสมกรรมและไม่เป็นปัจจัยให้เกิดวิบากใหม่ จำแนกเป็น 4 ประเภทตามอรูปสมาบัติ

อภิธัมมัตถสังคหะ ปรมัตถทีปนี อภิธัมมาวตาร

การจำแนก · Classification

อรูปาวจรกิริยาจิตทั้ง 4 ประเภท

อากาสานัญจายตนกิริยาจิต

อากาสานญฺจายตนกิริยาจิตฺตํ

อรูปาวจรกิริยาจิตของพระอรหันต์ที่มีอากาศอันไม่มีที่สุดเป็นอารมณ์ เกิดขณะเข้าฌานสมาบัติและไม่ก่อให้เกิดวิบาก

อากาสานัญจายตนะ อากาศไม่มีที่สุด พระอรหันต์ กิริยาจิต

วิญญาณัญจายตนกิริยาจิต

วิญฺญาณญฺจายตนกิริยาจิตฺตํ

อรูปาวจรกิริยาจิตของพระอรหันต์ที่มีวิญญาณซึ่งรู้อากาศอันไม่มีที่สุดเป็นอารมณ์ เกิดขึ้นโดยไม่สั่งสมกรรมและไม่ก่อให้เกิดวิบาก

วิญญาณัญจายตนะ วิญญาณไม่มีที่สุด พระอรหันต์ กิริยาจิต

อากิญจัญญายตนกิริยาจิต

อากิญฺจญฺญายตนกิริยาจิตฺตํ

อรูปาวจรกิริยาจิตของพระอรหันต์ที่มีความไม่มีแห่งวิญญาณัญจายตนจิตเป็นอารมณ์ โดยกำหนดว่าไม่มีอะไรเลย

อากิญจัญญายตนะ ไม่มีอะไรเลย พระอรหันต์ กิริยาจิต

เนวสัญญานาสัญญายตนกิริยาจิต

เนวสญฺญานาสญฺญายตนกิริยาจิตฺตํ

อรูปาวจรกิริยาจิตของพระอรหันต์ที่มีอากิญจัญญายตนจิตเป็นอารมณ์ และมีสัญญาละเอียดอย่างยิ่ง

เนวสัญญานาสัญญายตนะ สัญญาละเอียด พระอรหันต์ กิริยาจิต

เจตสิก · Mental Factors

องค์ธรรมของอรูปาวจรกิริยาจิต

เจตสิกที่เข้าประกอบเหมือนกัน

Common Mental Factors

อรูปาวจรกิริยาจิตทั้ง 4 ประเภทมีสัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 ปกิณณกเจตสิก 3 คืออธิโมกข์ วิริยะ และฉันทะ โสภณสาธารณเจตสิก 19 และปัญญาเจตสิกเข้าประกอบเหมือนกัน

สัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 อธิโมกขเจตสิก วิริยเจตสิก ฉันทเจตสิก โสภณสาธารณเจตสิก 19 ปัญญาเจตสิก

องค์ฌานและอารมณ์ที่แตกต่างกัน

Jhāna Factors and Objects

ทั้ง 4 ประเภทเป็นปัญจมฌาน มีองค์ฌานคืออุเบกขาและเอกัคคตาเหมือนกัน แต่รับอารมณ์ต่างกันตามอรูปสมาบัติทั้ง 4 และเกิดกับพระอรหันต์โดยไม่ก่อให้เกิดวิบากในภายหน้า

ปัญจมฌาน อุเบกขา เอกัคคตา อรูปสมาบัติ 4 พระอรหันต์

พระอภิธรรม · Related Texts