รูปาวจรกิริยาจิต 5 ประเภท

ภาพรวม · Overview

รูปาวจรกิริยาจิต 5 ประเภท

รูปาวจรกิริยาจิตเป็นจิตรูปฌานที่เกิดกับพระอรหันต์ มีองค์ฌานและอารมณ์เช่นเดียวกับรูปาวจรกุศลจิต แต่เป็นเพียงกิริยา ไม่สั่งสมกรรมและไม่เป็นปัจจัยให้เกิดวิบากใหม่ จำแนกเป็น 5 ประเภทตั้งแต่ปฐมฌานถึงปัญจมฌาน

อภิธัมมัตถสังคหะ ปรมัตถทีปนี อภิธัมมาวตาร

การจำแนก · Classification

รูปาวจรกิริยาจิตทั้ง 5 ประเภท

ปฐมฌานกิริยาจิต

วิตกฺกวิจารปีติสุขเอกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานกิริยาจิตฺตํ

รูปาวจรกิริยาจิตขั้นปฐมฌานของพระอรหันต์ มีองค์ฌาน 5 คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา เป็นเพียงกิริยาและไม่ก่อให้เกิดวิบาก

ปฐมฌาน พระอรหันต์

ทุติยฌานกิริยาจิต

วิจารปีติสุขเอกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานกิริยาจิตฺตํ

รูปาวจรกิริยาจิตขั้นทุติยฌานของพระอรหันต์ มีองค์ฌาน 4 คือ วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา เป็นเพียงกิริยาและไม่ก่อให้เกิดวิบาก

ทุติยฌาน พระอรหันต์

ตติยฌานกิริยาจิต

ปีติสุขเอกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานกิริยาจิตฺตํ

รูปาวจรกิริยาจิตขั้นตติยฌานของพระอรหันต์ มีองค์ฌาน 3 คือ ปีติ สุข และเอกัคคตา เป็นเพียงกิริยาและไม่ก่อให้เกิดวิบาก

ตติยฌาน พระอรหันต์

จตุตถฌานกิริยาจิต

สุขเอกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานกิริยาจิตฺตํ

รูปาวจรกิริยาจิตขั้นจตุตถฌานของพระอรหันต์ มีองค์ฌาน 2 คือ สุขและเอกัคคตา เป็นเพียงกิริยาและไม่ก่อให้เกิดวิบาก

จตุตถฌาน พระอรหันต์

ปัญจมฌานกิริยาจิต

อุเปกฺขาเอกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานกิริยาจิตฺตํ

รูปาวจรกิริยาจิตขั้นปัญจมฌานของพระอรหันต์ มีองค์ฌาน 2 คือ อุเบกขาและเอกัคคตา เป็นเพียงกิริยาและไม่ก่อให้เกิดวิบาก

ปัญจมฌาน พระอรหันต์

เจตสิก · Mental Factors

องค์ธรรมของรูปาวจรกิริยาจิต

เจตสิกที่เข้าประกอบเป็นพื้นฐาน

Common Mental Factors

รูปาวจรกิริยาจิตทั้ง 5 ประเภทมีสัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 อธิโมกข์ วิริยะ ฉันทะ โสภณสาธารณเจตสิก 19 และปัญญาเจตสิกเข้าประกอบ ส่วนอัปปมัญญาเจตสิกเกิดได้ตามสมควรแก่อารมณ์และระดับฌาน

สัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 โสภณสาธารณเจตสิก 19 ปัญญาเจตสิก อัปปมัญญาเจตสิก

องค์ฌานที่แตกต่างกัน

Variable Jhāna Factors

วิตกเข้าประกอบเฉพาะปฐมฌาน วิจารเข้าประกอบในปฐมฌานและทุติยฌาน ปีติเข้าประกอบตั้งแต่ปฐมฌานถึงตติยฌาน สุขเข้าประกอบตั้งแต่ปฐมฌานถึงจตุตถฌาน ส่วนปัญจมฌานเกิดพร้อมอุเบกขา

วิตก วิจาร ปีติ สุข อุเบกขา เอกัคคตา

พระอภิธรรม · Related Texts