รูปาวจรวิบากจิต 5 ประเภท

ภาพรวม · Overview

รูปาวจรวิบากจิต 5 ประเภท

รูปาวจรวิบากจิตเป็นผลของรูปาวจรกุศลจิต เมื่อรูปฌานไม่เสื่อมย่อมทำหน้าที่ปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติในรูปภูมิ จำแนกเป็น 5 ประเภทตามระดับฌาน โดยกุศลจิตแต่ละระดับให้ผลเป็นวิบากจิตในระดับเดียวกัน

อภิธัมมัตถสังคหะ ปรมัตถทีปนี อภิธัมมาวตาร

การจำแนก · Classification

รูปาวจรวิบากจิตทั้ง 5 ประเภท

ปฐมฌานวิบากจิต

วิตกฺกวิจารปีติสุขเอกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานวิปากจิตฺตํ

จิตที่เป็นผลของปฐมฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน 5 คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา ทำหน้าที่ปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติในรูปภูมิที่สอดคล้องกัน

ปฐมฌาน รูปวิบาก ปฏิสนธิ ภวังค์ จุติ

ทุติยฌานวิบากจิต

วิจารปีติสุขเอกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานวิปากจิตฺตํ

จิตที่เป็นผลของทุติยฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน 4 คือ วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา ทำหน้าที่ปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติในรูปภูมิที่สอดคล้องกัน

ทุติยฌาน รูปวิบาก ปฏิสนธิ ภวังค์ จุติ

ตติยฌานวิบากจิต

ปีติสุขเอกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานวิปากจิตฺตํ

จิตที่เป็นผลของตติยฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน 3 คือ ปีติ สุข และเอกัคคตา ทำหน้าที่ปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติในรูปภูมิที่สอดคล้องกัน

ตติยฌาน รูปวิบาก ปฏิสนธิ ภวังค์ จุติ

จตุตถฌานวิบากจิต

สุขเอกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานวิปากจิตฺตํ

จิตที่เป็นผลของจตุตถฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน 2 คือ สุขและเอกัคคตา ทำหน้าที่ปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติในรูปภูมิที่สอดคล้องกัน

จตุตถฌาน รูปวิบาก ปฏิสนธิ ภวังค์ จุติ

ปัญจมฌานวิบากจิต

อุเปกฺขาเอกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานวิปากจิตฺตํ

จิตที่เป็นผลของปัญจมฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน 2 คือ อุเบกขาและเอกัคคตา ทำหน้าที่ปฏิสนธิ ภวังค์ และจุติในรูปภูมิที่สอดคล้องกัน

ปัญจมฌาน รูปวิบาก ปฏิสนธิ ภวังค์ จุติ

เจตสิก · Mental Factors

องค์ธรรมของรูปาวจรวิบากจิต

เจตสิกที่เข้าประกอบเป็นพื้นฐาน

Common Mental Factors

รูปาวจรวิบากจิตทั้ง 5 ประเภทมีสัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 อธิโมกข์ วิริยะ ฉันทะ โสภณสาธารณเจตสิก 19 และปัญญาเจตสิกเข้าประกอบเหมือนกัน

สัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 อธิโมกขเจตสิก วิริยเจตสิก ฉันทเจตสิก โสภณสาธารณเจตสิก 19 ปัญญาเจตสิก

องค์ฌานที่แตกต่างกัน

Variable Jhāna Factors

วิตกเข้าประกอบเฉพาะปฐมฌาน วิจารเข้าประกอบในปฐมฌานและทุติยฌาน ปีติเข้าประกอบตั้งแต่ปฐมฌานถึงตติยฌาน สุขเข้าประกอบตั้งแต่ปฐมฌานถึงจตุตถฌาน ส่วนปัญจมฌานเกิดพร้อมอุเบกขา

วิตก วิจาร ปีติ สุข อุเบกขา เอกัคคตา

พระอภิธรรม · Related Texts