โพธิราชกุมารสูตร

สรุปเนื้อหา โพธิราชกุมารสูตร โดยย่อ

โพธิราชกุมารสูตร (มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์) กล่าวถึงเหตุการณ์ที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่เภสกฬาวัน ใกล้กรุงสุงสุมารคิระ แคว้นภัคคะ ในคราวที่ปราสาทโกกนุทของโพธิราชกุมารสร้างเสร็จใหม่ๆ โพธิราชกุมารได้ทูลนิมนต์พระพุทธองค์พร้อมภิกษุสงฆ์ไปเสวยภัตตาหาร และทูลถามว่า การบรรลุธรรมต้องใช้ความเพียรอย่างยาวนานเพียงใดจึงจะสำเร็จ

พระพุทธองค์จึงทรงเล่าถึงพุทธประวัติส่วนหนึ่งในการแสวงหาโพธิญาณ ตั้งแต่ทรงออกบวช บำเพ็ญทุกรกิริยาอันแสนลำบาก ซึ่งพระองค์ทรงเห็นว่าไม่ใช่ทางตรัสรู้ที่แท้จริง ทรงระลึกถึงสุขจากการบรรลุปฐมฌานเมื่อครั้งประทับนั่งใต้ต้นหว้า และทรงเข้าใจว่านี่คือทางแห่งการตรัสรู้ จึงทรงกลับมาเสวยอาหาร และดำเนินตามทางสายกลาง จนได้บรรลุฌานทั้งสี่ และได้บรรลุวิชชาสาม คือ บุพเพนิวาสานุสสติญาณ (ระลึกชาติได้), จุตูปปาตญาณ (เห็นการเกิดดับของสัตว์) และอาสวักขยญาณ (ความสิ้นอาสวะ) ทำให้พระองค์ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ภายหลังการตรัสรู้ พระพุทธองค์ทรงพิจารณาเห็นว่าพระธรรมที่ได้บรรลุนั้นละเอียดลึกซึ้ง ยากที่หมู่สัตว์ผู้ยังยินดีในกามจะเข้าถึงได้ จึงทรงน้อมพระทัยไปเพื่อความขวนขวายน้อยที่จะแสดงธรรม แต่ท้าวสหัมบดีพรหมได้ทูลอาราธนาให้ทรงแสดงธรรมโปรดเวไนยสัตว์ พระพุทธองค์จึงทรงตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ และเห็นว่าหมู่สัตว์มีอุปนิสัยต่างกัน เปรียบดังดอกบัวสี่เหล่า จึงทรงตัดสินพระทัยแสดงธรรม และได้เสด็จไปโปรดปัญจวัคคีย์เป็นกลุ่มแรก ซึ่งในที่สุดทุกรูปก็สำเร็จเป็นพระอรหันต์

เมื่อโพธิราชกุมารทูลถามถึงระยะเวลาในการบรรลุธรรม พระพุทธองค์ทรงแสดงองค์ของผู้มีความเพียร ๕ ประการ ได้แก่ ศรัทธา (ความเชื่อในพระปัญญาตรัสรู้), มีอาพาธน้อย, ไม่โอ้อวด (ความจริงใจ), มีความเพียร (ในการละอกุศลและบำเพ็ญกุศล) และมีปัญญา (เห็นความเกิดดับของสรรพสิ่ง) หากมีองค์คุณเหล่านี้ ผู้ที่ได้รับการสั่งสอนในตอนเย็นก็สามารถบรรลุธรรมได้ในตอนเช้า หรือผู้ที่ได้รับการสั่งสอนในตอนเช้าก็สามารถบรรลุธรรมได้ในตอนเย็น

เมื่อได้ฟังพระธรรมเทศนาจบลง โพธิราชกุมารได้ทูลประกาศตนเป็นอุบาสก ผู้ถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิตเป็นครั้งที่สาม ซึ่งก่อนหน้านี้เคยได้ทำไปแล้วตั้งแต่ยังอยู่ในครรภ์มารดาและในวัยเด็ก