โคลิสสานิสูตร

โคลิสสานิสูตร อยู่ในพระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ เป็นพระสูตรที่พระสารีบุตรแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย โดยมีภิกษุโคลิสสานิผู้สมาทานอรัญญิกธุดงค์ (การถือธุดงค์อยู่ป่า) แต่มีมารยาทหยาบคายมานั่งในท่ามกลางสงฆ์เป็นเหตุให้เกิดการปรารภ

พระสารีบุตรได้ชี้แนะหลักปฏิบัติที่สำคัญสำหรับภิกษุผู้สมาทานอรัญญิกธุดงค์ โดยเน้นย้ำถึงความจำเป็นในการรักษามารยาทและความเหมาะสมเมื่อต้องเข้ามาอยู่ในหมู่สงฆ์ แม้จะใช้ชีวิตสันโดษในป่าก็ตาม หลักธรรมที่ถูกแสดงได้แก่ การมีความเคารพยำเกรงในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ไม่ดูหมิ่น ไม่ถือตัวว่าอยู่ป่าแล้วจะเหนือกว่าผู้อื่น

นอกจากนี้ ภิกษุผู้สมาทานอรัญญิกธุดงค์ควรเป็นผู้ฉลาดในการนั่ง กล่าวคือ ไม่นั่งเบียดภิกษุผู้เถระ และไม่กีดกันอาสนะของภิกษุผู้นวกะ ควรเข้าบ้านบิณฑบาตไม่เช้าเกินไปและไม่กลับวัดสายเกินไป เพื่อไม่ให้เกิดคำติเตียน อีกทั้งยังต้องเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ ไม่บริโภคมากเกินไป ไม่เป็นผู้ปากกล้า เจรจาฟุ้งซ่าน ควรเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) ไม่ปล่อยให้กิเลสครอบงำ ควรประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่เสมอ และเป็นผู้มีจิตตั้งมั่น

สาระสำคัญของโคลิสสานิสูตรคือการเน้นย้ำว่า การปฏิบัติธุดงค์ในป่านั้นจะเกิดประโยชน์สูงสุดก็ต่อเมื่อภิกษุผู้นั้นประพฤติปฏิบัติตนอย่างเหมาะสมทั้งในด้านวัตรปฏิบัติส่วนตัวและเมื่อต้องเกี่ยวข้องกับหมู่สงฆ์ หากขาดความสำรวมหรือไม่ปฏิบัติตามธรรมวินัย ย่อมถูกตำหนิและสงสัยในประโยชน์ของการถือธุดงค์นั้นเอง