สังขารูปปัตติสูตร

สรุปเนื้อหา สังขารูปปัตติสูตร โดยย่อ

สังขารูปปัตติสูตร (มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ สูตรที่ 120) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงถึงหลักธรรมและปฏิปทาที่นำไปสู่การอุบัติในภพภูมิที่ปรารถนา หรือแม้กระทั่งการบรรลุนิพพาน โดยมีใจความสำคัญอยู่ที่การฝึกฝนตนเองให้เพียบพร้อมด้วยธรรม 5 ประการ หรือที่เรียกว่า "สังขาร" อันประกอบด้วย ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญา ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติที่เปิดโอกาสให้บุคคลสามารถกำหนดจุดหมายปลายทางของการเกิดได้ด้วยตนเอง.

พระพุทธองค์ทรงแสดงว่า เมื่อภิกษุ (หรือบุคคลใดก็ตาม) เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา (ความเชื่อมั่นในพระรัตนตรัย) ศีล (การรักษากายวาจาให้เรียบร้อย) สุตะ (การศึกษาเล่าเรียนและสดับตรับฟังธรรม) จาคะ (การเสียสละ การบริจาค) และปัญญา (ความรอบรู้ เข้าใจในธรรม). บุคคลนั้นเมื่อมีความปรารถนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ปรารถนาจะไปเกิดร่วมกับกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คหบดีมหาศาล หรือเทพเจ้าในชั้นต่างๆ เช่น จาตุมหาราช ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี ปรนิมมิตวสวัตดี ไปจนถึงพรหมโลกในระดับต่างๆ ที่มีอายุยืน มีผิวพรรณผ่องใส และมีความสุขมาก. บุคคลนั้นย่อมตั้งจิต อธิษฐานจิต และเจริญจิตนั้นให้มั่นคง แล้วหมั่นอบรมบ่มเพาะธรรม 5 ประการให้มากยิ่งขึ้น สังขารและวิหารธรรมที่เจริญแล้วอย่างนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อการอุบัติในภพภูมิที่ปรารถนานั้นได้.

พระสูตรยังได้ยกอุปมาเปรียบเทียบถึงการรับรู้ของพรหมในชั้นต่างๆ เช่น สหัสสพรหม ผู้แผ่จิตไปตลอด 1,000 โลกธาตุ เปรียบเหมือนบุรุษมีตาดีวางผลมะขามป้อมไว้ในมือแล้วพิจารณาดู หรือแก้วไพฑูรย์ 8 เหลี่ยมที่เจียระไนดีแล้ววางบนผ้ากัมพลเหลือง ย่อมส่องแสงรุ่งเรืองฉะนั้น. ซึ่งแสดงถึงความละเอียดประณีตและการรับรู้ที่กว้างขวางของพรหมเหล่านั้น.

จุดสูงสุดที่พระสูตรนี้กล่าวถึงคือ การที่ภิกษุ (หรือผู้ปฏิบัติ) เป็นผู้ประกอบด้วยธรรม 5 ประการนี้ และมีความปรารถนาที่จะบรรลุวิมุตติอันปราศจากอาสวะ คือ ความหลุดพ้นแห่งจิต ความหลุดพ้นด้วยปัญญา ในปัจจุบันชาตินี้เอง. เมื่อผู้นั้นตั้งจิต อธิษฐานจิต เจริญจิต และอบรมธรรมเหล่านั้นให้มาก ย่อมบรรลุถึงความไม่มีอาสวะ หลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง ไม่ต้องกลับมาเกิดในภพภูมิใดๆ อีกต่อไป อันเป็นการชี้ให้เห็นถึงเป้าหมายสูงสุดของการปฏิบัติในพระพุทธศาสนาคือพระนิพพาน.