The Five and Three
ปัญจัตตยสูตร (พระสูตรว่าด้วยทิฏฐิ ๕ และ ๓) เป็นพระสูตรสำคัญลำดับที่ ๑๐๒ ในมัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้เมืองสาวัตถี พระสูตรนี้มีเนื้อหาหลักเกี่ยวกับการจำแนกและวิพากษ์วิจารณ์ทิฏฐิหรือความเห็นผิดต่างๆ ที่สมณพราหมณ์ทั้งหลายยึดถือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งทิฏฐิที่ว่าด้วยอัตตา (ตัวตน) และภพภายหน้า รวมถึงความเห็นเกี่ยวกับอดีตด้วย
หัวใจของพระสูตรอยู่ที่การจำแนกทิฏฐิเกี่ยวกับภพภายหน้าออกเป็น ๕ ประเภท ซึ่งเมื่อสรุปลงแล้วจะเหลือ ๓ และเมื่อแยกออกก็จะกลับเป็น ๕ อีกครั้ง ดังที่เรียกว่า "ปัญจัตตยะ" อันหมายถึง "ห้าและสาม" ทิฏฐิ ๕ ประการนั้น ได้แก่:
แต่ละทิฏฐิเหล่านี้ยังมีการจำแนกย่อยออกไปอีก เช่น อัตตาที่มีสัญญาอาจถูกอธิบายว่ามีรูป ไม่มีรูป ทั้งมีรูปและไม่มีรูป หรือแม้แต่มีความรู้สึกเดียวหรือหลายอย่าง เป็นต้น พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า สมณพราหมณ์ที่ยึดถือทิฏฐิเหล่านี้ แม้จะพยายามหนีจากอัตตา แต่ก็ยังคงวนเวียนอยู่กับความสำคัญมั่นหมายในอัตตา เหมือนสุนัขที่ถูกผูกติดอยู่กับเสาแล้ววิ่งวนรอบเสานั้น
พระตถาคตทรงหยั่งรู้ว่าความเห็นทั้งหมดนี้เป็นสิ่งที่ "สังขตและหยาบ" คือเป็นสิ่งที่ถูกปรุงแต่งและยังมีความหยาบคายอยู่ ทรงทราบชัดซึ่งทางออกจากการยึดมั่นในทิฏฐิเหล่านั้นแล้ว จึงได้ก้าวล่วงพ้นไป ทรงเข้าถึงความสงบอันประเสริฐสูงสุด คือวิมุตติอันเกิดจากการไม่ยึดมั่นถือมั่น ด้วยการรู้แจ้งความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ไม่ได้ ความพอใจ โทษ และทางออกของอายตนะทั้ง ๖
นอกจากนี้ ปัญจัตตยสูตรยังกล่าวถึงทิฏฐิเกี่ยวกับอดีต เช่น ความเห็นว่าโลกและอัตตาเที่ยงหรือไม่เที่ยง มีที่สุดหรือไม่มีที่สุด เป็นต้น พระสูตรนี้จึงเป็นบทสรุปของทิฏฐิ ๖๒ ประการที่กล่าวไว้โดยละเอียดในพรหมชาลสูตร (ทีฆนิกาย) แต่มีการจัดลำดับที่แตกต่างกัน โดยรวมแล้ว พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงคำสอนหลักของพระพุทธเจ้าที่ว่า พระองค์ทรงแสดงแต่เรื่องทุกข์และความดับทุกข์เท่านั้น และความเห็นผิดต่างๆ เป็นอุปสรรคต่อการบรรลุธรรม
อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →