อรูปาวจรกุศลจิต 4 ประเภท

ภาพรวม · Overview

อรูปาวจรกุศลจิต 4 ประเภท

อรูปาวจรกุศลจิตเป็นกุศลจิตที่เกิดจากการเจริญสมถกรรมฐานต่อจากรูปฌาน โดยก้าวล่วงรูปบัญญัติและเข้าถึงอรูปฌาน จำแนกเป็น 4 ประเภทตามอารมณ์ของสมาบัติ เมื่อฌานไม่เสื่อมย่อมเป็นปัจจัยให้เกิดอรูปาวจรวิบากจิตในอรูปภูมิ

อภิธัมมัตถสังคหะ ปรมัตถทีปนี อภิธัมมาวตาร

การจำแนก · Classification

อรูปาวจรกุศลจิตทั้ง 4 ประเภท

อากาสานัญจายตนกุศลจิต

อากาสานญฺจายตนกุสลจิตฺตํ

อรูปาวจรกุศลจิตที่มีอากาศอันไม่มีที่สุดเป็นอารมณ์ เกิดจากการเพิกกสิณบัญญัติและกำหนดช่องว่างที่แผ่ไปไม่มีที่สุด

อากาสานัญจายตนะ อากาศไม่มีที่สุด อุเบกขา เอกัคคตา

วิญญาณัญจายตนกุศลจิต

วิญฺญาณญฺจายตนกุสลจิตฺตํ

อรูปาวจรกุศลจิตที่มีวิญญาณซึ่งรู้อากาศอันไม่มีที่สุดเป็นอารมณ์ โดยกำหนดว่าวิญญาณนั้นไม่มีที่สุด

วิญญาณัญจายตนะ วิญญาณไม่มีที่สุด อุเบกขา เอกัคคตา

อากิญจัญญายตนกุศลจิต

อากิญฺจญฺญายตนกุสลจิตฺตํ

อรูปาวจรกุศลจิตที่มีความไม่มีแห่งวิญญาณัญจายตนจิตเป็นอารมณ์ โดยกำหนดว่าไม่มีอะไรเลย

อากิญจัญญายตนะ ไม่มีอะไรเลย อุเบกขา เอกัคคตา

เนวสัญญานาสัญญายตนกุศลจิต

เนวสญฺญานาสญฺญายตนกุสลจิตฺตํ

อรูปาวจรกุศลจิตที่มีอากิญจัญญายตนจิตเป็นอารมณ์ มีสัญญาละเอียดอย่างยิ่งจนกล่าวไม่ได้ว่ามีสัญญาหรือไม่มีสัญญา

เนวสัญญานาสัญญายตนะ สัญญาละเอียด อุเบกขา เอกัคคตา

เจตสิก · Mental Factors

องค์ธรรมของอรูปาวจรกุศลจิต

เจตสิกที่เข้าประกอบเหมือนกัน

Common Mental Factors

อรูปาวจรกุศลจิตทั้ง 4 ประเภทมีสัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 ปกิณณกเจตสิก 3 คืออธิโมกข์ วิริยะ และฉันทะ โสภณสาธารณเจตสิก 19 และปัญญาเจตสิกเข้าประกอบเหมือนกัน

สัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 อธิโมกขเจตสิก วิริยเจตสิก ฉันทเจตสิก โสภณสาธารณเจตสิก 19 ปัญญาเจตสิก

องค์ฌานและอารมณ์ที่แตกต่างกัน

Jhāna Factors and Objects

ทั้ง 4 ประเภทเป็นปัญจมฌาน มีองค์ฌานคืออุเบกขาและเอกัคคตาเหมือนกัน แต่แตกต่างกันที่อารมณ์ ได้แก่ อากาศไม่มีที่สุด วิญญาณไม่มีที่สุด ความไม่มีอะไรเลย และอากิญจัญญายตนจิตที่ละเอียดอย่างยิ่ง

ปัญจมฌาน อุเบกขา เอกัคคตา อรูปฌาน 4

พระอภิธรรม · Related Texts