กัมมัฏฐานสังคหวิภาค

เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา

พิจารณาความปฏิกูลในอาหาร

กำหนดพิจารณาธาตุทั้ง 4

อารมณ์สำหรับเจริญอรูปฌาน

อนิจจลักษณะ ทุกขลักษณะ และอนัตตลักษณะ

อนิจจานุปัสสนา ทุกขานุปัสสนา และอนัตตานุปัสสนา

สุญญตวิโมกข์ อนิมิตตวิโมกข์ และอัปปณิหิตวิโมกข์

ญาณกำหนดแยกรู้นามธรรมและรูปธรรมตามลักษณะ หน้าที่ อาการปรากฏ และเหตุใกล้

ญาณกำหนดรู้เหตุปัจจัยของนามรูป ทำให้ข้ามพ้นความสงสัยในความเป็นมาของสังขาร

ญาณพิจารณาสังขารโดยความเป็นอนิจจัง ทุกขัง และอนัตตาโดยย่อเป็นกลุ่ม

ญาณเห็นความเกิดขึ้นและความดับไปของรูปนามตามเหตุปัจจัยและตามขณะ

ญาณเห็นความแตกดับของสังขารอย่างชัดเจน โดยไม่ติดอยู่ที่ความเกิดขึ้น

ญาณเห็นสังขารที่แตกดับอยู่เสมอว่าเป็นของน่ากลัวและไม่อาจยึดถือได้

ญาณเห็นโทษและความบกพร่องของสังขารทั้งหลายที่ตกอยู่ในความเกิดดับ

ญาณเกิดความหน่ายในสังขาร เพราะเห็นโทษและความไม่เที่ยงอย่างแจ่มแจ้ง

ญาณมีความปรารถนาจะพ้นออกจากสังขารและความยึดมั่นในรูปนาม

ญาณพิจารณาหาทางพ้นจากสังขารด้วยการยกขึ้นสู่ไตรลักษณ์ซ้ำอย่างละเอียด

ญาณวางใจเป็นกลางต่อสังขาร ไม่ยินดียินร้าย และเห็นรูปนามตามความเป็นจริง

ญาณที่ดำเนินสอดคล้องกับวิปัสสนาญาณก่อนหน้าและเอื้อไปสู่การเกิดมรรค

ญาณข้ามพ้นโคตรปุถุชนเข้าสู่ความเป็นพระอริยบุคคล โดยมีพระนิพพานเป็นอารมณ์

ญาณในอริยมรรคที่กำหนดรู้ทุกข์ ละสมุทัย ทำแจ้งนิโรธ และเจริญมรรคในขณะเดียว

ญาณในอริยผลที่เกิดสืบต่อจากมัคคญาณ เสวยผลแห่งการละกิเลสและมีพระนิพพานเป็นอารมณ์

ญาณพิจารณาทบทวนมรรค ผล นิพพาน กิเลสที่ละแล้ว และกิเลสที่ยังเหลืออยู่ตามสมควร