1
บริกรรมนิมิต
Parikamma-nimitta
อารมณ์กสิณที่ผู้ปฏิบัติกำหนดเพ่งในระยะเริ่มต้น
ภาพรวม · Overview
อารมณ์สำหรับเพ่งให้จิตตั้งมั่น
กสิณเป็นอารมณ์สมถกรรมฐานที่ใช้กำหนดเพ่งสภาพหรือสีอย่างใดอย่างหนึ่งให้ต่อเนื่อง จนจิตจดจำอารมณ์ได้ชัด นิวรณ์สงบ และสมาธิเจริญจากบริกรรมไปสู่อุปจารสมาธิและอัปปนาสมาธิ กสิณจำแนกเป็น 10 ประการ
การจำแนก · Classification
กสิณ 10 ประการ
1
ปฐวีกสิณ
Pathavī-kasiṇa
กสิณดิน ใช้ลักษณะความแข็ง ความหยาบ หรือสีแห่งดินเป็นอารมณ์สำหรับเพ่ง
2
อาโปกสิณ
Āpo-kasiṇa
กสิณน้ำ ใช้ลักษณะความเอิบอาบและการเกาะกุมของน้ำเป็นอารมณ์
3
เตโชกสิณ
Tejo-kasiṇa
กสิณไฟ ใช้เปลวไฟหรือแสงแห่งไฟเป็นอารมณ์เพื่อทำจิตให้ตั้งมั่น
4
วาโยกสิณ
Vāyo-kasiṇa
กสิณลม ใช้อาการเคลื่อนไหวหรือการกระทบของลมเป็นอารมณ์
5
นีลกสิณ
Nīla-kasiṇa
กสิณสีเขียวหรือสีน้ำเงินเข้ม ใช้สีที่สม่ำเสมอเป็นอารมณ์
6
ปีตกสิณ
Pīta-kasiṇa
กสิณสีเหลือง ใช้สีเหลืองที่บริสุทธิ์และสม่ำเสมอเป็นอารมณ์
7
โลหิตกสิณ
Lohita-kasiṇa
กสิณสีแดง ใช้สีแดงที่บริสุทธิ์และสม่ำเสมอเป็นอารมณ์
8
โอทาตกสิณ
Odāta-kasiṇa
กสิณสีขาว ใช้สีขาวที่บริสุทธิ์และสม่ำเสมอเป็นอารมณ์
9
อาโลกกสิณ
Āloka-kasiṇa
กสิณแสงสว่าง ใช้บริเวณแสงที่ปรากฏชัดและสม่ำเสมอเป็นอารมณ์
10
อากาสกสิณ
Ākāsa-kasiṇa
กสิณช่องว่าง ใช้ช่องว่างที่กำหนดขอบเขตไว้ชัดเจนเป็นอารมณ์
นิมิต · Signs
นิมิต 3
2
อุคคหนิมิต
Uggaha-nimitta
ภาพของอารมณ์ที่จิตจำได้ชัดและปรากฏได้แม้ไม่ได้มองวัตถุกสิณโดยตรง
3
ปฏิภาคนิมิต
Paṭibhāga-nimitta
นิมิตที่ผ่องใสและละเอียดกว่านิมิตเดิม เป็นอารมณ์ของอุปจารสมาธิและอัปปนาสมาธิ
การเจริญ · Development
ลำดับภาวนา 3
1
บริกรรมภาวนา
การเริ่มกำหนดอารมณ์กสิณอย่างต่อเนื่องเพื่อให้จิตคุ้นเคยกับอารมณ์
2
อุปจารภาวนา
การเจริญเมื่อปฏิภาคนิมิตปรากฏและนิวรณ์สงบ จิตเข้าใกล้ความแน่วแน่แห่งฌาน
3
อัปปนาภาวนา
การเจริญที่จิตแนบแน่นในปฏิภาคนิมิตและเข้าสู่รูปฌานตามกำลังสมาธิ
การเจริญกสิณเป็นการฝึกสมาธิที่ละเอียด ควรเรียนหลักการและตรวจสอบนิมิตกับกัลยาณมิตรหรือครูกรรมฐานผู้มีความรู้ เพื่อให้การปฏิบัติดำเนินไปอย่างถูกต้อง