ผลจิต 4 หรือ 20 ประเภท

ภาพรวม · Overview

ผลจิต 4 หรือ 20 ประเภท

ผลจิตเป็นโลกุตตรวิบากจิตที่มีนิพพานเป็นอารมณ์ เกิดต่อจากมรรคจิตในมรรควิถี หรือเกิดขณะพระอริยบุคคลเข้าผลสมาบัติ ผลจิตไม่ทำหน้าที่ประหารกิเลส แต่เสวยผลแห่งมรรคที่ประหารกิเลสแล้ว แบ่งโดยย่อเป็น 4 และเมื่อจำแนกตามฌาน 5 ระดับจึงเป็น 20 โดยพิสดาร

อภิธัมมัตถสังคหะ ปรมัตถทีปนี อภิธัมมาวตาร

การจำแนก · Classification

ผลจิตทั้ง 4 ระดับ

โสดาปัตติผลจิต

โสตาปตฺติผลจิตฺตํ

โลกุตตรวิบากจิตที่เป็นผลของโสดาปัตติมรรคจิต เสวยวิมุตติรสโดยมีนิพพานเป็นอารมณ์ และทำให้บุคคลดำรงอยู่ในฐานะพระโสดาบัน

โสดาปัตติมรรค วิปากจิต

สกทาคามิผลจิต

สกทาคามิผลจิตฺตํ

โลกุตตรวิบากจิตที่เป็นผลของสกทาคามิมรรคจิต มีนิพพานเป็นอารมณ์ และทำให้บุคคลดำรงอยู่ในฐานะพระสกทาคามี

สกทาคามิมรรค วิปากจิต

อนาคามิผลจิต

อนาคามิผลจิตฺตํ

โลกุตตรวิบากจิตที่เป็นผลของอนาคามิมรรคจิต มีนิพพานเป็นอารมณ์ และทำให้บุคคลดำรงอยู่ในฐานะพระอนาคามี

อนาคามิมรรค วิปากจิต

อรหัตตผลจิต

อรหตฺตผลจิตฺตํ

โลกุตตรวิบากจิตที่เป็นผลของอรหัตตมรรคจิต มีนิพพานเป็นอารมณ์ และทำให้บุคคลดำรงอยู่ในฐานะพระอรหันต์ผู้สิ้นกิเลส

อรหัตตมรรค วิปากจิต

เจตสิก · Mental Factors

องค์ธรรมและการจำแนกผลจิต

องค์ธรรมที่เข้าประกอบร่วมกัน

Common Mental Factors

ผลจิตทั้ง 4 ระดับมีนิพพานเป็นอารมณ์ มีโสภณสาธารณเจตสิก 19 วีรตีเจตสิก 3 และปัญญาเจตสิกเข้าประกอบ พร้อมด้วยเจตสิกอื่นตามระดับฌาน

นิพพาน โสภณสาธารณเจตสิก 19 วีรตีเจตสิก 3 ปัญญาเจตสิก

ผลจิต 20 โดยพิสดาร

Twenty Fruition Consciousnesses

เมื่อนำผลจิต 4 ระดับมาจำแนกตามฌาน 5 ตั้งแต่ปฐมฌานถึงปัญจมฌาน จะได้ผลจิต 20 ประเภท โดยวิตก วิจาร ปีติ สุขหรืออุเบกขา และเอกัคคตาเข้าประกอบแตกต่างกันตามระดับฌาน

ผลจิต 20 ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ปัญจมฌาน

พระอภิธรรม · Related Texts