เวสาลีสูตร

สรุปเนื้อหา เวสาลีสูตร โดยย่อ

เวสาลีสูตร (SN 54.9) เป็นพระสูตรสำคัญในสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค ซึ่งกล่าวถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อครั้งพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ในคราวนั้น พระองค์ได้ทรงแสดงอสุภกถา คือ การกล่าวถึงความไม่งามของร่างกาย และทรงสรรเสริญการเจริญอสุภกรรมฐานแก่ภิกษุทั้งหลายโดยอเนกปริยาย

หลังจากนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงประกาศว่าจะทรงปลีกวิเวกเป็นเวลาครึ่งเดือน โดยไม่ให้ผู้ใดเข้าเฝ้า ยกเว้นเพียงภิกษุผู้นำภัตตาหารไปถวายรูปเดียวเท่านั้น ภิกษุทั้งหลายจึงได้นำเอาอสุภกรรมฐานที่พระพุทธองค์ทรงสอน ไปพิจารณาอย่างจริงจังตามคำสอน ส่งผลให้พวกท่านเกิดความเบื่อหน่าย รังเกียจ และสะอิดสะเอียนในร่างกายตนเองอย่างรุนแรง จนถึงขั้นแสวงหาศาสตราเพื่อปลิดชีพตนเอง มีภิกษุจำนวนมากที่ปลิดชีพตนเองในแต่ละวัน บางวันถึงสิบรูป ยี่สิบรูป หรือแม้กระทั่งสามสิบรูป

เมื่อครบกำหนดกึ่งเดือนและพระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่ประทับส่วนพระองค์ ทรงทอดพระเนตรเห็นว่าหมู่ภิกษุลดจำนวนลงมาก จึงตรัสถามพระอานนท์ถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น พระอานนท์ได้กราบทูลเรื่องราวทั้งหมดให้ทรงทราบ พร้อมทั้งกราบทูลขอให้พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมวิธีอื่น เพื่อให้ภิกษุสงฆ์ดำรงอยู่ในอรหัตตผลได้ จากนั้น พระผู้มีพระภาคจึงมีรับสั่งให้พระอานนท์เรียกประชุมภิกษุทั้งหมดที่อาศัยอยู่ใกล้กรุงเวสาลี

เมื่อภิกษุสงฆ์ประชุมพร้อมกันแล้ว พระผู้มีพระภาคได้เสด็จไปยังโรงฉันและประทับนั่งบนอาสนะที่จัดไว้ แล้วทรงแสดงธรรมเกี่ยวกับ "สมาธิอันสัมปยุตด้วยอานาปานสติ" หรือการเจริญสติในการอานาปานสติ (ลมหายใจเข้า-ออก) พระองค์ทรงชี้ว่าการเจริญอานาปานสตินี้เมื่อได้เจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นธรรมที่สงบ ประณีต ชื่นใจ เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุข และยังอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้วๆ ให้สงบหายไปโดยพลัน เปรียบเสมือนเมฆฝนใหญ่ที่ตกลงมาในฤดูแล้ง ทำให้ธุลีและละอองที่ฟุ้งขึ้นสงบหายไป

พระพุทธองค์ยังทรงแสดงวิธีการเจริญอานาปานสติอย่างละเอียด โดยเริ่มจากการตั้งสติกำหนดรู้ลมหายใจเข้า-ออก ทั้งลมหายใจยาวและสั้น การกำหนดรู้กายทั้งหมด การระงับกายสังขาร การกำหนดรู้ปีติ สุข จิตสังขาร การระงับจิตสังขาร การกำหนดรู้จิต การยังจิตให้ร่าเริง การตั้งจิตมั่น การเปลื้องจิต และการพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง ความคลายกำหนัด ความดับ และการสละคืน การสอนครั้งนี้เป็นการเปลี่ยนแนวทางปฏิบัติเพื่อให้ภิกษุสงฆ์สามารถดำเนินไปในเส้นทางแห่งการบรรลุธรรมได้อย่างถูกต้องและปลอดภัยยิ่งขึ้น