มหากัปปินสูตร

มหากัปปินสูตร (SN 54.7) เป็นพระสูตรในสังยุตตนิกาย หมวดอานาปานสังยุต ซึ่งกล่าวถึงการเจริญอานาปานสติสมาธิ โดยมีพระมหากัปปินะเป็นต้นเรื่อง.

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นที่กรุงสาวัตถี ณ พระเชตวัน ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทอดพระเนตรเห็นพระมหากัปปินะกำลังนั่งบำเพ็ญภาวนาอยู่ไม่ไกลจากพระองค์ ท่านนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า ด้วยอาการอันสงบมั่นคง.

พระพุทธองค์จึงตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “เธอทั้งหลายเห็นกายของภิกษุนั้นไหว หรือเอนเอียงไหม?” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลตอบว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไม่ว่าข้าพระองค์ทั้งหลายจะเห็นท่านผู้นั้นนั่งอยู่ท่ามกลางสงฆ์ หรือนั่งอยู่ลำพังในที่สงัด ก็ไม่เคยเห็นกายของท่านไหวหรือเอนเอียงเลย” แสดงให้เห็นถึงความตั้งมั่นแห่งกายของพระมหากัปปินะ.

จากนั้น พระผู้มีพระภาคจึงตรัสสอนว่า “ภิกษุทั้งหลาย การที่กายไม่ไหวไม่เอนเอียง หรือจิตไม่ไหวไม่ดิ้นรนนั้น เป็นเพราะสมาธิที่ภิกษุเจริญทำให้มากแล้ว” และสมาธินั้นก็คือ ‘อานาปานสติสมาธิ’ หรือสติกำหนดลมหายใจเข้าออกนั่นเอง.

พระพุทธองค์ทรงอธิบายวิธีเจริญอานาปานสติสมาธิให้กายและใจไม่ไหวเอนว่า ภิกษุพึงไปสู่ป่า ไปสู่โคนไม้ หรือเรือนว่าง นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก และพิจารณาเห็นความสละคืน (วิราคะ) หายใจเข้าออก เมื่อภิกษุเจริญอานาปานสติสมาธิอย่างนี้แล้ว กายย่อมไม่ไหวเอน และจิตก็ย่อมไม่หวั่นไหว ดิ้นรน อันเป็นผลของการปฏิบัติที่สมบูรณ์.