สมัตตสูตรที่ ๖

สมัตตสูตรที่ ๖ เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงเทศนา ณ คาปาลเจดีย์ โดยมีใจความสำคัญเกี่ยวกับการบรรลุอิทธิฤทธิ์อย่างสมบูรณ์ของเหล่าสมณะและพราหมณ์ ไม่ว่าจะเป็นในอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคต พระพุทธองค์ทรงตรัสยืนยันถึงหลักปฏิบัติที่เป็นพื้นฐานแห่งความสำเร็จนี้

พระพุทธองค์ทรงตรัสว่า สมณะหรือพราหมณ์ทั้งหลายในอดีตที่ได้แสดงฤทธิ์ต่าง ๆ ได้อย่างสมบูรณ์ ล้วนทำได้ด้วยการเจริญและทำให้มากซึ่ง อิทธิบาท ๔ เช่นเดียวกับสมณะหรือพราหมณ์ในอนาคตที่จะแสดงฤทธิ์ต่าง ๆ ได้อย่างสมบูรณ์ ก็จะต้องอาศัยการเจริญอิทธิบาท ๔ นี้ และสมณะหรือพราหมณ์ในปัจจุบันที่กำลังแสดงฤทธิ์ต่าง ๆ ได้อย่างสมบูรณ์ ก็ทำได้ด้วยการเจริญและทำให้มากซึ่ง อิทธิบาท ๔ เช่นกัน

อิทธิบาท ๔ คือหนทางแห่งความสำเร็จ ซึ่งประกอบด้วยองค์ธรรม ๔ ประการที่ต้องเจริญอย่างต่อเนื่องและประกอบด้วยความเพียรอันแรงกล้า ได้แก่:

• ฉันทสมาธิปธานสังขาร คือ สมาธิอันเกิดจากความพอใจในสิ่งนั้น และประกอบด้วยความเพียรเครื่องปรุงแต่งจิต
• วิริยสมาธิปธานสังขาร คือ สมาธิอันเกิดจากความเพียรพยายามในสิ่งนั้น และประกอบด้วยความเพียรเครื่องปรุงแต่งจิต
• จิตตสมาธิปธานสังขาร คือ สมาธิอันเกิดจากความตั้งใจมั่นในสิ่งนั้น และประกอบด้วยความเพียรเครื่องปรุงแต่งจิต
• วิมังคาสมาธิปธานสังขาร คือ สมาธิอันเกิดจากการใคร่ครวญพิจารณาในสิ่งนั้น และประกอบด้วยความเพียรเครื่องปรุงแต่งจิต

พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงแก่นแท้ของการบรรลุอิทธิฤทธิ์ว่ามิใช่เรื่องของโชคลางหรือพลังพิเศษที่เกิดขึ้นเอง แต่เป็นผลมาจากการฝึกฝนและพัฒนาจิตใจอย่างเป็นระบบและต่อเนื่องผ่านการเจริญอิทธิบาท ๔ เหล่านี้ ซึ่งหมายถึงการประกอบด้วยความเพียรอันแรงกล้าในทุกขั้นตอน ไม่ว่าจะเป็นความพอใจ ความเพียร ความตั้งใจ หรือการใคร่ครวญพิจารณาในสิ่งที่กระทำ

ดังนั้น เนื้อหาหลักของสมัตตสูตรที่ ๖ คือการยืนยันว่า อิทธิบาท ๔ เป็นปัจจัยสำคัญและเป็นเพียงหนทางเดียวที่นำไปสู่การแสดงฤทธิ์ได้สำเร็จอย่างสมบูรณ์ ไม่ว่าจะในยุคสมัยใดก็ตาม ซึ่งเป็นการตอกย้ำให้เห็นถึงความสำคัญของการลงมือปฏิบัติอย่างถูกวิธีตามหลักธรรมในพระพุทธศาสนา เพื่อให้บรรลุถึงความสำเร็จทั้งทางโลกและทางธรรมอย่างแท้จริง