กิมิลสูตร

กิมิลสูตร (สังยุตตนิกาย SN 54.10) จากพระไตรปิฎก กล่าวถึงการเจริญอานาปานสติสมาธิที่เปี่ยมด้วยผลและอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ โดยพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมแก่อนุรุทธะ (ในบางคัมภีร์กล่าวถึงพระกิมิละที่นิ่งเฉยสามครั้ง แล้วพระอานนท์จึงกราบทูลขอให้พระองค์ทรงแสดงธรรม) ณ พระวิหารเวฬุวัน ใกล้เมืองกิมิลา.

พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า ภิกษุผู้ปรารถนาจะเจริญอานาปานสติ ควรไปยังป่า โคนไม้ หรือเรือนว่างเปล่า นั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า หายใจเข้าก็รู้ว่าหายใจเข้ายาว หายใจออกก็รู้ว่าหายใจออกยาว หายใจเข้าสั้นก็รู้ว่าหายใจเข้าสั้น หายใจออกสั้นก็รู้ว่าหายใจออกสั้น.

การฝึกปฏิบัตินี้แบ่งเป็น ๔ หมวด คือ:

๑. **หมวดกายานุปัสสนา (การพิจารณากาย):** ภิกษุจะกำหนดรู้กายทั้งหมด (ลมหายใจ) ในขณะหายใจเข้าและออก และทำกายสังขาร (ลมหายใจ) ให้สงบระงับ. การเพ่งพิจารณาลมหายใจอย่างละเอียดเป็นส่วนหนึ่งของกาย ซึ่งทำให้ภิกษุนั้นมีสติสัมปชัญญะ ละความอยากและความไม่พอใจในโลกได้.

๒. **หมวดเวทนานุปัสสนา (การพิจารณาเวทนา):** ภิกษุฝึกหายใจเข้าและออกพร้อมกับการกำหนดรู้ปีติ สุข และสังขารทางใจ และทำให้สังขารทางใจสงบระงับ. การใส่ใจลมหายใจเข้าออกอย่างถี่ถ้วนเป็นส่วนหนึ่งของเวทนา ซึ่งทำให้ภิกษุมีสติสัมปชัญญะ ละความอยากและความไม่พอใจในโลกได้.

๓. **หมวดจิตตานุปัสสนา (การพิจารณาจิต):** ภิกษุฝึกหายใจเข้าและออกพร้อมกับการกำหนดรู้จิต ทำให้จิตปีติยินดี ทำจิตให้ตั้งมั่น และทำจิตให้หลุดพ้น. พระองค์ตรัสว่า ผู้ที่ไม่มีสติสัมปชัญญะไม่สามารถเจริญอานาปานสติได้.

๔. **หมวดธัมมานุปัสสนา (การพิจารณาธรรม):** ภิกษุฝึกหายใจเข้าและออกพร้อมกับการกำหนดรู้อนิจจัง วิราคะ (ความคลายกำหนัด) นิโรธ (ความดับทุกข์) และปฏินิสสัคคะ (การสละคืน). ภิกษุผู้เห็นการละความอยากและความไม่พอใจด้วยปัญญา ย่อมเฝ้าสังเกตด้วยอุเบกขา. ด้วยการพิจารณาธรรมเหล่านี้ ภิกษุจึงชื่อว่า มีสติสัมปชัญญะ ละความอยากและความไม่พอใจในโลกได้.

พระผู้มีพระภาคตรัสสรุปว่า การเจริญอานาปานสติสมาธิอย่างต่อเนื่องในลักษณะนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อผลอันไพบูลย์และอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ เปรียบเสมือนกองทรายใหญ่ที่สี่แยกถูกทำลายลงด้วยรถที่มาจากทิศต่างๆ ฉันใด ภิกษุผู้เจริญอานาปานสติโดยพิจารณากาย เวทนา จิต และธรรม ย่อมทำลายอกุศลธรรมอันเลวทรามได้ฉันนั้น.