ความสัมพันธ์ของธรรมโดยปัจจัย
ปัฏฐานนัยแสดงความสัมพันธ์ที่สภาวธรรมหนึ่งอุปการะแก่อีกสภาวธรรมหนึ่ง โดยจำแนกลักษณะการอุปการะไว้ 24 ประการ ทำให้เห็นว่าจิต เจตสิก และรูปเกิดขึ้นและดำรงไปตามเงื่อนไข มิได้เกิดขึ้นโดยลำพัง
ปัจจัย 24 ประการ
เหตุปัจจัย
เหตุ 6 คือ โลภะ โทสะ โมหะ อโลภะ อโทสะ และอโมหะ เป็นรากฐานอุปการะแก่ธรรมที่เกิดร่วมกัน
อารัมมณปัจจัย
อารมณ์เป็นปัจจัยแก่นามธรรมที่เข้าไปรับรู้และยึดอารมณ์นั้นเป็นที่ดำเนินไป
อธิปติปัจจัย
ธรรมที่มีกำลังเด่นเป็นใหญ่ อุปการะให้ธรรมที่สัมพันธ์กันดำเนินไปตามอำนาจของตน
อนันตรปัจจัย
จิตและเจตสิกที่ดับไป เป็นปัจจัยให้จิตและเจตสิกดวงถัดไปเกิดขึ้นโดยไม่มีระหว่าง
สมนันตรปัจจัย
นามธรรมดวงก่อนอุปการะแก่นามธรรมดวงหลังให้เกิดสืบต่อกันอย่างเป็นลำดับ
สหชาตปัจจัย
ธรรมที่เกิดพร้อมกันในขณะเดียวกัน อุปการะแก่กันในเวลาที่เกิดขึ้น
อัญญมัญญปัจจัย
ธรรมที่เกิดร่วมกันอาศัยและค้ำจุนซึ่งกันและกันให้ตั้งอยู่ได้
นิสสยปัจจัย
ธรรมที่เป็นที่อาศัยหรือพื้นฐาน รองรับให้ธรรมอื่นเกิดขึ้นและดำรงอยู่ได้
อุปนิสสยปัจจัย
ธรรมที่เป็นเหตุสนับสนุนอย่างมีกำลังแก่การเกิดขึ้นของธรรมอื่น
ปุเรชาตปัจจัย
ธรรมที่เกิดก่อน โดยเฉพาะรูปที่เกิดก่อน เป็นปัจจัยแก่ธรรมซึ่งเกิดภายหลัง
ปัจฉาชาตปัจจัย
นามธรรมที่เกิดภายหลัง อุปการะแก่รูปธรรมที่เกิดก่อนให้ดำรงต่อไป
อาเสวนปัจจัย
ชวนจิตที่เกิดซ้ำต่อเนื่อง อุปการะให้ชวนจิตดวงถัดไปมีกำลังและความชำนาญยิ่งขึ้น
กัมมปัจจัย
เจตนากรรมเป็นปัจจัยให้เกิดวิบากและรูปที่เกิดจากกรรม ทั้งในขณะเดียวกันและต่างขณะ
วิปากปัจจัย
นามธรรมที่เป็นผลของกรรม อุปการะแก่ธรรมที่เกิดร่วมกันโดยความสงบไม่ขวนขวาย
อาหารปัจจัย
อาหาร 4 เป็นเครื่องหล่อเลี้ยงและสนับสนุนนามธรรมกับรูปธรรมให้ดำรงอยู่
อินทรียปัจจัย
อินทรีย์ทำหน้าที่เป็นใหญ่และควบคุมธรรมที่เกี่ยวข้องให้เป็นไปตามหน้าที่ของตน
ฌานปัจจัย
องค์ฌานอุปการะแก่จิตและเจตสิกที่เกิดร่วมกัน ให้จิตเพ่งและตั้งมั่นในอารมณ์
มัคคปัจจัย
องค์มรรคอุปการะแก่ธรรมที่เกิดร่วมกัน ทำหน้าที่นำธรรมไปตามทางที่ถูกต้อง
สัมปยุตตปัจจัย
นามธรรมที่เกิดร่วมกัน รู้อารมณ์เดียวกัน มีที่อาศัยเดียวกัน และดับพร้อมกัน อุปการะแก่กัน
วิปปยุตตปัจจัย
นามธรรมและรูปธรรมที่ไม่ประกอบร่วมกัน แต่อุปการะแก่กันตามความสัมพันธ์ของแต่ละฝ่าย
อัตถิปัจจัย
ธรรมที่กำลังมีอยู่และยังไม่ดับ เป็นปัจจัยอุปการะแก่ธรรมอื่นในขณะนั้น
นัตถิปัจจัย
นามธรรมที่ดับและไม่มีอยู่แล้ว เปิดโอกาสให้นามธรรมดวงถัดไปเกิดขึ้น
วิคตปัจจัย
การปราศไปของจิตและเจตสิกดวงก่อน เป็นปัจจัยแก่การเกิดขึ้นของนามธรรมดวงต่อไป
อวิคตปัจจัย
ธรรมที่ยังไม่ปราศไปและยังปรากฏอยู่ อุปการะแก่ธรรมอื่นที่สัมพันธ์กัน