เนวสัญญานาสัญญายตนฌานปัญหาสูตร

สรุปเนื้อหา เนวสัญญานาสัญญายตนฌานปัญหาสูตร โดยย่อ

เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน เป็นอรูปฌานลำดับที่ ๔ ซึ่งเป็นขั้นสูงสุดของอรูปฌาน. คำว่า "เนวสัญญานาสัญญายตน" แปลว่า "มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่". ฌานนี้เกิดขึ้นเมื่อผู้ปฏิบัติได้ล่วงอากิญจัญญายตนฌาน (ฌานที่ ๓ ในอรูปฌาน) เสียได้โดยประการทั้งปวง.

ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน สัญญา (ความจำ, ความกำหนดหมาย) นั้นละเอียดมาก จนกล่าวได้ว่ามีก็ไม่ใช่ ไม่มีก็ไม่ใช่. ผู้ที่เข้าถึงฌานนี้ จะมีจิตที่ผ่องใส สงบ และตั้งมั่น. พระสารีบุตรกล่าวถึงการเข้าถึงฌานนี้ว่า ท่านมิได้คิดว่ากำลังเข้า หรือเข้าแล้ว หรือออกจากฌานนี้แล้ว.

อย่างไรก็ตาม เนวสัญญานาสัญญายตนฌานนี้จัดเป็นเพียงสมาบัติที่ใช้เสวยผล ไม่ใช่ประเภทที่ใช้ทำกิจวิปัสสนาได้โดยตรง เนื่องจากมีความละเอียดเกินไป. หากจะกล่าวถึงธรรมที่เหนือกว่านั้น คือ สัญญาเวทยิตนิโรธ ซึ่งเป็นสภาวะที่สัญญาดับสนิท.