ฉันนสูตรที่ ๔

ฉันนสูตรที่ ๔ ในสังยุตตนิกาย (สฬายตนวรรค พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๘) กล่าวถึงเหตุการณ์ที่พระฉันนะอาพาธหนัก ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้กรุงราชคฤห์ โดยมีพระสารีบุตรและพระมหาจุนทะไปเยี่ยมไข้

พระสารีบุตรสอบถามอาการของพระฉันนะว่าพออดทนได้หรือไม่ และทุกขเวทนาลดลงบ้างหรือไม่ พระฉันนะตอบว่าตนทนไม่ไหว ทุกขเวทนากำเริบหนักขึ้น และมีความประสงค์จะใช้ศาสตราปลิดชีพตนเองโดยไม่เป็นที่ตำหนิ พระสารีบุตรพยายามห้ามปรามและสอบถามถึงความเข้าใจในธรรมของพระฉันนะ โดยถามว่าพระฉันนะเห็นจักษุ โสต ฆานะ ชิวหา กาย มโน และธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยอายตนะเหล่านั้น ว่าเป็น "ของเรา", "เป็นเรา" หรือ "เป็นตัวตนของเรา" หรือไม่

พระฉันนะตอบอย่างหนักแน่นว่า ท่านพิจารณาเห็นสิ่งเหล่านั้นว่า "ไม่ใช่ของเรา ไม่เป็นเรา ไม่ใช่เป็นตัวตนของเรา" เพราะได้เห็นและรู้แจ้งความดับไปของสิ่งเหล่านั้น จากนั้น พระมหาจุนทะได้กล่าวถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าว่า "สำหรับผู้ที่อาศัยย่อมมีความหวั่นไหว สำหรับผู้ที่ไม่อาศัยย่อมไม่มีความหวั่นไหว เมื่อไม่มีความหวั่นไหว ย่อมมีความสงบ เมื่อมีความสงบ ย่อมไม่มีการน้อมไป เมื่อไม่มีการน้อมไป ย่อมไม่มีการมาและการไป เมื่อไม่มีการมาและการไป ย่อมไม่มีการจุติและการอุบัติ เมื่อไม่มีการจุติและการอุบัติ ย่อมไม่มีทั้งในโลกนี้ โลกหน้า และในระหว่างกลาง นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์"

หลังจากพระสารีบุตรและพระมหาจุนทะกลับไปแล้ว ไม่นานพระฉันนะก็ได้ใช้ศาสตราปลิดชีพตนเอง พระสารีบุตรจึงไปกราบทูลถามพระผู้มีพระภาคถึงคติของพระฉันนะ พระพุทธองค์ทรงยืนยันว่า พระฉันนะดับขันธ์ไปโดยหาโทษมิได้ ซึ่งหมายความว่าท่านเป็นพระอรหันต์ในขณะที่ดับขันธ์นั้นเอง