อาทิตตปริยายสูตร

อาทิตตปริยายสูตร (SN 35.235) หรือที่รู้จักกันในชื่อ "พระธรรมเทศนาว่าด้วยไฟ" เป็นพระสูตรสำคัญที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแก่คณะภิกษุชฎิล 1,000 รูป ณ คยาสีสะ ใกล้เมืองคยา หลังจากที่พระองค์ตรัสรู้และโปรดให้คณะชฎิลเหล่านี้บวชเป็นภิกษุแล้ว การเทศนาครั้งนี้มุ่งหมายให้พวกเขาเห็นแจ้งในความเป็นจริงของสรรพสิ่ง เพื่อละทิฏฐิเดิมที่เคยบูชาไฟ และบรรลุธรรมสูงสุด

หัวใจของพระสูตรนี้คือการประกาศว่า "สิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน" โดยพระองค์ทรงอธิบายว่า "สิ่งทั้งปวง" นั้นได้แก่ อายตนะภายใน (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) อายตนะภายนอก (รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์) วิญญาณที่เกิดขึ้นจากอายตนะเหล่านั้น การกระทบ (สัมผัส) และความรู้สึก (เวทนา) ที่เกิดขึ้นจากสัมผัสนั้น ไม่ว่าจะเป็นสุข ทุกข์ หรือไม่สุขไม่ทุกข์ ล้วนเป็นของร้อน

พระพุทธองค์ทรงอธิบายต่อไปว่า สิ่งเหล่านี้ "ร้อนด้วยอะไร?" คำตอบคือ ร้อนด้วยไฟแห่งราคะ (ความกำหนัดยินดี) ไฟแห่งโทสะ (ความขัดเคือง) และไฟแห่งโมหะ (ความหลง) นอกจากนี้ยังร้อนด้วยความเกิด แก่ เจ็บ ตาย ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความไม่สบายใจ และความคับแค้นใจ พระองค์ทรงย้ำว่า หากยังยึดติดในนิมิตอันเกิดจากอายตนะเหล่านี้ ย่อมอาจนำไปสู่ทุคติ เช่น นรกหรือกำเนิดเดรัจฉาน การทำลายอายตนะด้วยเหล็กร้อนเสียยังดีกว่าจะปล่อยให้จิตใจถูกเผาลนด้วยกิเลส

เมื่อพระอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นแจ้งอย่างนี้ ย่อมเกิดความเบื่อหน่ายในอายตนะทั้งหลาย ในอารมณ์ทั้งหลาย ในวิญญาณ สัมผัส และเวทนาที่เกิดขึ้น เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายความกำหนัดยินดี และเพราะคลายความกำหนัดยินดี จิตย่อมหลุดพ้น ในขณะที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงพระสูตรนี้อยู่ จิตของภิกษุชฎิลทั้ง 1,000 รูป ก็หลุดพ้นจากกิเลสาสวะทั้งปวง สำเร็จเป็นพระอรหันต์โดยทั่วกัน