อาทิตตปริยายสูตร

พระสุตตันตปิฎก อาทิตตปริยายสูตร (สน. ๓๕.๒๓๕) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเรื่อง การเผ็ดร้อน หรือการลุกเป็นไฟ โดยทรงชี้ให้เห็นถึงภัยอันใหญ่หลวงของการยึดติดในอารมณ์ที่รับรู้ผ่านอายตนะทั้งหก (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ)

พระองค์ทรงเปรียบเทียบอย่างรุนแรงว่า การเอาเหล็กแดงที่ร้อนจัดทิ่มแทงอายตนะ เช่น ตา หู จมูก ลิ้น กาย ยังดีเสียกว่าการเข้าไปติดข้องในนิมิตและอนุพยัญชนะของรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ที่รับรู้ได้ เพราะการยึดติดเหล่านี้ หากตายลงด้วยจิตที่ยังผูกพันกับความเพลิน จะนำไปสู่ทุคติภูมิ คือ นรก หรือ กำเนิดสัตว์เดรัจฉาน พระองค์ตรัสว่า "เรากล่าวเพราะเห็นโทษนี้" แม้กระทั่งการหลับก็ยังดีกว่าการคิดทำลายความสามัคคีของสงฆ์

แต่สำหรับ อริยสาวกผู้ได้ศึกษาแล้ว เมื่อพิจารณาไตร่ตรอง จะเห็นว่าไม่จำเป็นต้องลงโทษตนเองด้วยวิธีการรุนแรงเหล่านั้น แต่ควรหันมาพิจารณาความจริงว่า:

• ตา รูป จักขุวิญญาณ และจักขุสัมผัส
• หู เสียง โสตวิญญาณ และโสตสัมผัส
• จมูก กลิ่น ฆานวิญญาณ และฆานสัมผัส
• ลิ้น รส ชิวหาวิญญาณ และชิวหาสัมผัส
• กาย โผฏฐัพพะ กายวิญญาณ และกายสัมผัส
• ใจ ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ และมโนสัมผัส

ตลอดจน เวทนา ทั้งหลายที่เกิดขึ้นจากสัมผัสเหล่านั้น ล้วนเป็น อนิจจัง คือไม่เที่ยงแท้

เมื่ออริยสาวกเห็นแจ้งความจริงนี้ ย่อมเกิด ความเบื่อหน่าย ในอายตนะและเวทนาทั้งหมด เมื่อเบื่อหน่ายความกำหนัดยินดีในสิ่งเหล่านั้นก็ จางคลาย ไป และเมื่อความกำหนัดจางคลายลง จิตก็ย่อม หลุดพ้น จากกิเลสทั้งปวง เมื่อหลุดพ้นแล้วก็ย่อม รู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ด้วยปัญญา ท่านย่อมเข้าใจว่า "ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก" นี่คือ คำสอนหลักแห่งการเผ็ดร้อน ที่นำไปสู่การดับทุกข์และบรรลุนิพพาน