อากิญจัญญายตนฌานปัญหาสูตร

อากิญจัญญายตนฌานปัญหาสูตร (สังยุตตนิกาย SN 40.7) เป็นพระสูตรที่พระมหาโมคคัลลานะแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวันมหาวิหาร กรุงสาวัตถี ท่านได้เล่าถึงประสบการณ์ส่วนตัวเกี่ยวกับการบำเพ็ญอากิญจัญญายตนฌาน ซึ่งเป็นหนึ่งในอรูปฌาน ๔

• ประสบการณ์ของพระมหาโมคคัลลานะ:

พระมหาโมคคัลลานะเล่าว่า ครั้งหนึ่งเมื่อท่านเข้าถึงและพักอยู่ในอากิญจัญญายตนฌานอยู่ ได้เกิดสัญญาและมนสิการที่ประกอบด้วยวิญญาณัญจายตนะฟุ้งซ่านขึ้น ด้วยเหตุนี้ การปฏิบัติของท่านจึงไม่มั่นคงนัก

• พุทธานุเคราะห์:

ขณะที่ท่านกำลังประสบความไม่มั่นคงในการปฏิบัติอยู่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จมาด้วยพุทธานุภาพ แล้วตรัสเตือนพระมหาโมคคัลลานะว่า "โมคคัลลานะ โมคคัลลานะ เธออย่าประมาทอากิญจัญญายตนฌาน จงตั้งจิตไว้ในอากิญจัญญายตนฌาน จงกระทำจิตให้เป็นธรรมเอกผุดขึ้นในอากิญจัญญายตนฌาน จงตั้งจิตไว้ให้มั่นในอากิญจัญญายตนฌาน"

• ความหมายของอากิญจัญญายตนฌาน:

อากิญจัญญายตนฌาน คือ ภาวะที่ภิกษุเข้าถึงและอยู่ด้วยการมนสิการว่า "สิ่งอะไรหน่อยหนึ่งไม่มี" โดยล่วงวิญญาณัญจายตนฌานเสียได้โดยประการทั้งปวง

• ผลแห่งการปฏิบัติ:

ด้วยพระดำรัสเตือนและกำลังใจจากพระพุทธองค์ ทำให้พระมหาโมคคัลลานะสามารถเข้าถึงและพักอยู่ในอากิญจัญญายตนฌานได้อย่างมั่นคง และพิจารณาเห็นธรรมทั้งหลายที่ประกอบอยู่ในฌานนั้น เช่น เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ว่าเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ท่านจึงกล่าวว่า หากใครจะกล่าวถึงสาวกที่ได้รับการอนุเคราะห์จากพระศาสดาจนบรรลุอภิญญาอันยิ่งใหญ่ ก็พึงกล่าวถึงท่านว่าคือเรานี้เอง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการพิจารณาเห็นไตรลักษณ์แม้ในฌานสมาบัติ เพื่อโน้มจิตไปสู่อมตธาตุคือนิพพาน.