อนิมิตตปัญหาสูตร

อนิมิตตปัญหาสูตร (Animitta Pañha Sutta) เป็นพระสูตรลำดับที่ ๙ ในโมคคัลลานสังยุต สังยุตตนิกาย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระสุตตันตปิฎก. พระสูตรนี้กล่าวถึงประสบการณ์ของพระมหาโมคคัลลานะ เกี่ยวกับการเจริญอนิมิตตเจโตสมาธิ หรือสมาธิอันไม่มีนิมิต (วิปัสสนา).

ในพระสูตรนี้ พระมหาโมคคัลลานะได้เล่าถึงช่วงเวลาที่ท่านพยายามเข้าถึงอนิมิตตเจโตสมาธิ โดยการไม่ทำไว้ในใจซึ่งนิมิตทั้งปวง แต่ในครั้งแรกนั้น วิญญาณของท่านยังคงซ่านไปตามนิมิตอยู่. ด้วยเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้เสด็จมาหาท่านด้วยฤทธิ์ และตรัสเตือนว่า "โมคคัลลานะ โมคคัลลานะ เธออย่าประมาทอนิมิตตเจโตสมาธิ จงดำรงจิตไว้ในอนิมิตตเจโตสมาธิ จงทำจิตให้เป็นธรรมเอกผุดขึ้นในอนิมิตตเจโตสมาธิ จงตั้งจิตไว้ให้มั่นในอนิมิตตเจโตสมาธิ".

หลังจากได้รับคำแนะนำจากพระพุทธองค์แล้ว พระมหาโมคคัลลานะก็ได้ปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด โดยการไม่ทำไว้ในใจซึ่งนิมิตทั้งปวง จึงสามารถเข้าถึงและอยู่ด้วยอนิมิตตเจโตสมาธิได้อย่างมั่นคง. พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการเจริญอนิมิตตเจโตสมาธิ ซึ่งเป็นสมาธิที่ปราศจากเครื่องหมายหรือนิมิตทั้งปวง เพื่อนำไปสู่การหลุดพ้นจากกิเลสและทุกข์.

อนิมิตตเจโตสมาธิ (วิปัสสนา) มีความสำคัญในการปฏิบัติธรรม การเจริญสมาธิชนิดนี้เปรียบเสมือนหนทางนำไปสู่พระนิพพาน หรือสภาวะอันไม่ปรุงแต่ง (อสังขตธรรม) และเป็นหนึ่งใน "วิมุตติรส" หรือประตูแห่งความหลุดพ้น.