สภิยกัจจานสูตร

สภิยกัจจานสูตร (SN 44.11) บันทึกเหตุการณ์ที่ท่านพระสภิยกัจจานะพำนัก ณ ตำบลนาติกา ในเรือนอิฐ จากนั้นท่านวัชฉโคตรปริพาชกได้เข้าพบและสนทนาด้วย หลังจากการทักทายปราศรัย วัจฉโคตรได้สอบถามประเด็นสำคัญเกี่ยวกับ พระตถาคต หลังจากมรณะไปแล้ว ซึ่งจัดเป็นคำถามที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงพยากรณ์ไว้ (อัพยากตธรรม)

วัชฉโคตรได้ตั้งคำถามถึงสภาวะของพระตถาคตหลังปรินิพพานว่า:

• ยังคงมีอยู่หรือ?
• ไม่มีอยู่หรือ?
• ทั้งมีอยู่และไม่มีอยู่หรือ?
• ทั้งมีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็มิใช่หรือ?

ต่อทุกคำถาม พระสภิยกัจจานะตอบเหมือนกันว่า "ข้อนี้พระผู้มีพระภาคไม่ได้ทรงพยากรณ์ไว้" เมื่อวัชฉโคตรสงสัยถึงเหตุผลที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงพยากรณ์ประเด็นเหล่านี้ พระสภิยกัจจานะจึงได้อธิบายถึงหลักธรรมอันลึกซึ้ง

ท่านอธิบายว่า การจะพรรณนาถึงสิ่งใดสิ่งหนึ่งด้วยกรอบทางความคิด เช่น "มีรูป" "ไม่มีรูป" "มีสัญญา" "ไม่มีสัญญา" หรือ "มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่" นั้น ล้วนต้องมีเหตุและปัจจัยรองรับ หากเหตุและปัจจัยเหล่านั้น ดับไปโดยไม่เหลือสิ้นเชิง แล้ว จะพรรณนาถึงสิ่งนั้นด้วยถ้อยคำเช่นนั้นได้อย่างไร นี่คือการชี้ให้เห็นว่าสภาวะของผู้ที่ปรินิพพานแล้วนั้น อยู่พ้นจากขอบเขตแห่งการบัญญัติและการกำหนดด้วยแนวคิดแบบคู่ตรงข้าม

ในตอนท้ายของพระสูตร วัจฉโคตรสอบถามระยะเวลาที่พระสภิยกัจจานะบวช ซึ่งท่านตอบว่า "ไม่นาน ขอรับ เพียงสามปี" วัจฉโคตรจึงกล่าวชื่นชมถึงความเข้าใจอันลึกซึ้งในธรรมะที่พระสภิยกัจจานะได้สั่งสมมา โดยเน้นย้ำว่าสภาวะของนิพพานเป็นสิ่งที่ พ้นจากการบัญญัติ และอยู่เหนือการจำกัดความด้วยภาษาหรือความคิด