เอกธัมมสูตร

สรุปเนื้อหา เอกธัมมสูตร โดยย่อ

เอกธัมมสูตร (Ekadhamma Sutta) ในสังยุตตนิกาย เป็นกลุ่มพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโดยเน้นย้ำถึง "ธรรมอันเป็นเอก" หรือ "สิ่งเดียว" ที่เมื่อเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมนำมาซึ่งประโยชน์อันยิ่งใหญ่และมีอานิสงส์มาก

ในบางพระสูตรของเอกธัมมสูตร พระพุทธองค์ทรงชี้ว่า ไม่มีธรรมอื่นใดแม้ข้อเดียวที่เมื่อเจริญทำให้มากแล้ว จะเป็นไปเพื่อละธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ได้มากเท่ากับ "โพชฌงค์ ๗" หรือองค์ธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ ๗ ประการ โพชฌงค์ ๗ ประกอบด้วย สติสัมโพชฌงค์ (ความระลึกได้), ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ (ความสอดส่องธรรม), วิริยสัมโพชฌงค์ (ความเพียร), ปีติสัมโพชฌงค์ (ความอิ่มใจ), ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ (ความสงบ), สมาธิสัมโพชฌงค์ (ความตั้งมั่นของจิต) และอุเบกขาสัมโพชฌงค์ (ความมีใจเป็นกลาง) การเจริญโพชฌงค์ ๗ นี้จะต้องอาศัยวิเวก (ความสงัด), วิราคะ (ความคลายกำหนัด) และนิโรธ (ความดับทุกข์) เพื่อโน้มไปในการสละซึ่งสังโยชน์ทั้งหลาย ซึ่งเปรียบเสมือนเครื่องผูกรัดจิตใจ เช่น ที่เกิดจาก ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ

ส่วนในเอกธัมมสูตรอีกพระสูตรหนึ่งที่สำคัญ (SN 54.1) พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า "ธรรมอันเป็นเอก" ที่ภิกษุเจริญทำให้มากแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มากนั้น คือ "อานาปานสติ" หรือสติกำหนดลมหายใจเข้าออก การเจริญอานาปานสติอย่างมีผลมากมีอานิสงส์มากนั้น เริ่มต้นจากการที่ภิกษุไปยังป่า โคนไม้ หรือเรือนว่าง นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า แล้วหายใจเข้าออกอย่างมีสติ

พระสูตรนี้ได้อธิบายวิธีเจริญอานาปานสติออกเป็น ๑๖ ขั้นตอนอย่างละเอียด โดยเริ่มต้นจากการรู้ชัดลมหายใจเข้าออกยาวหรือสั้น, รู้ชัดกองลมทั้งปวง, ระงับกายสังขาร, ไปจนถึงการรู้ชัดปีติ สุข จิตสังขาร และการระงับจิตสังขาร ต่อจากนั้น เป็นการเจริญอานาปานสติด้วยการรู้ชัดถึงจิต การยังจิตให้ร่าเริง การตั้งจิตมั่นในสมาธิ การปล่อยจิตให้หลุดพ้น การพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง ความคลายกำหนัด ความดับ และการสละคืน การเจริญอานาปานสติในลักษณะนี้ย่อมนำมาซึ่งผลและอานิสงส์อันยิ่งใหญ่

นอกจากนี้ ยังมีเอกธัมมสูตรอื่น ๆ ที่ชี้ถึง "จิต" ว่าเป็นสิ่งเดียวที่เมื่อไม่ได้รับการพัฒนา ไม่อบรม ไม่ควบคุมดูแล ย่อมนำมาซึ่งโทษอย่างใหญ่หลวง แต่เมื่อได้รับการพัฒนา อบรม และดูแลอย่างดีแล้ว ย่อมนำมาซึ่งประโยชน์และความสุขอย่างใหญ่หลวง