ทุติยสรณานิสักกสูตร

พระสูตรนี้กล่าวถึงเหตุการณ์ที่กรุงกบิลพัสดุ์ เมื่อ เจ้าศากยะพระนามว่าสรณานิสวรรคต พระพุทธเจ้าทรงประกาศว่าท่านเป็น พระโสดาบัน ไม่ตกต่ำในอบายภูมิ จะมีการตรัสรู้เป็นที่สุด

แต่ชาวศากยะจำนวนมากกลับรวมตัวกันบ่นว่า “เป็นไปได้อย่างไร ที่พระผู้มีพระภาคประกาศว่าสรณานิเป็นพระโสดาบันหลังจากท่านตายไปแล้ว ทั้งที่ สรณานิไม่ได้รักษาศีล ให้สมบูรณ์”

เมื่อ เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะ ได้เข้าเฝ้าและกราบทูลเรื่องนี้ พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า “มหานามะ เมื่ออุบาสกผู้ใดได้ ถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะมานาน ผู้นั้นจะไปอบายภูมิได้อย่างไร” แล้วทรงจำแนกบุคคล ๖ ประเภทที่ย่อมพ้นจากอบายภูมิไว้ดังนี้:

• พระอรหันต์: ผู้มั่นคงในพระรัตนตรัย มีปัญญากล้า มีวิมุตติเป็นเครื่องอยู่ ย่อมพ้นจากอบายภูมิทั้งปวงในชาตินี้
• พระอนาคามี: ผู้มั่นคงในพระรัตนตรัย มีปัญญากล้า แต่ยังไม่มีวิมุตติเป็นเครื่องอยู่ เมื่อกิเลสเครื่องผูกเบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ย่อมปรินิพพานระหว่างภพ หรืออื่นๆ ในชั้นสุทธาวาส ย่อมพ้นจากอบายภูมิ
• พระสกทาคามี: ผู้มั่นคงในพระรัตนตรัย แต่ไม่มีปัญญากล้าและยังไม่มีวิมุตติเป็นเครื่องอยู่ เมื่อสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และราคะ โทสะ โมหะ เบาบางลง ย่อมเป็นผู้กลับมาสู่โลกนี้อีกครั้งเดียว ย่อมพ้นจากอบายภูมิ
• พระโสดาบัน: ผู้มั่นคงในพระรัตนตรัย แต่ไม่มีปัญญากล้าและยังไม่มีวิมุตติเป็นเครื่องอยู่ เมื่อสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป ย่อมไม่ตกต่ำในอบายภูมิ มีการตรัสรู้เป็นที่สุด ย่อมพ้นจากอบายภูมิ
• ผู้มีศรัทธาและปัญญา: แม้ไม่มั่นคง แต่มีอินทรีย์ ๕ (ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา) และยอมรับธรรมที่ตถาคตประกาศด้วยปัญญา ผู้นั้นก็ไม่ไปสู่อบายภูมิ
• ผู้มีศรัทธาและความรักในพระพุทธเจ้า: แม้ไม่มั่นคง แต่มีอินทรีย์ ๕ และมีศรัทธาและความรักต่อพระพุทธเจ้า ผู้นั้นก็ไม่ไปสู่อบายภูมิ

พระองค์ยังทรงยกอุปมา นาที่รกร้างกับนาที่อุดมสมบูรณ์ เปรียบกับคำสอนที่สอนผิดกับคำสอนที่สอนถูก (คือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า) การประพฤติตามคำสอนที่ถูกต้องเปรียบเหมือน เมล็ดพันธุ์ที่ดี ย่อมเจริญงอกงาม

พระพุทธเจ้าทรงสรุปว่า “สรณานิศากยะ ประพฤติตามคำสอนที่ถูกต้อง สรณานิศากยะได้ทรงบำเพ็ญสิกขาให้บริบูรณ์ในเวลาก่อนจะสวรรคต” เป็นการยืนยันว่าการเข้าถึงสรณะและศรัทธาในพระธรรมนั้นสำคัญยิ่ง แม้ในวาระสุดท้ายของชีวิตก็สามารถนำไปสู่การพ้นจากอบายภูมิได้