ภิกขุสูตร

ภิกขุสูตร (SN47.3) กล่าวถึงเหตุการณ์ที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้เมืองสาวัตถี มีภิกษุรูปหนึ่งเข้าเฝ้าและทูลขอให้พระองค์ทรงแสดงพระธรรมโดยย่อ เพื่อตนจะได้ปลีกวิเวก บำเพ็ญเพียรอย่างอุตสาหะ และตั้งใจปฏิบัติ

เบื้องต้นพระพุทธเจ้าทรงตรัสเตือนว่า มีบุคคลบางพวกที่ขอให้แสดงธรรมโดยย่อ แต่เมื่อฟังจบแล้วกลับตามติดพระองค์ไปเท่านั้น ภิกษุรูปนั้นจึงทูลย้ำความตั้งใจว่า ตนหวังจะเข้าใจความหมาย และเป็นทายาทแห่งคำสอนของพระองค์

พระพุทธเจ้าจึงทรงสอนว่า “ดูกรภิกษุ เธอจง ชำระเบื้องต้นแห่งกุศลธรรมให้บริสุทธิ์” ซึ่งหมายถึง ศีลที่บริสุทธิ์ดีแล้วและความเห็นที่ถูกต้อง

เมื่อศีลบริสุทธิ์และมีความเห็นถูกต้องแล้ว พึง เจริญสติปัฏฐานสี่ ด้วยวิธีการสามอย่าง โดยอาศัยและตั้งมั่นในศีล ดังนี้

• พิจารณาเห็นกายในกาย ภายใน ภายนอก หรือทั้งภายในและภายนอก
• พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ภายใน ภายนอก หรือทั้งภายในและภายนอก
• พิจารณาเห็นจิตในจิต ภายใน ภายนอก หรือทั้งภายในและภายนอก
• พิจารณาเห็นธรรมในธรรม ภายใน ภายนอก หรือทั้งภายในและภายนอก

โดยในการเจริญสติปัฏฐานนั้น พึงปฏิบัติด้วย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้ เมื่อปฏิบัติเช่นนี้ ย่อมหวังได้ว่ากุศลธรรมทั้งหลายจะเจริญยิ่งขึ้น ไม่เสื่อมถอยไป ทั้งกลางวันและกลางคืน

หลังจากนั้น ภิกษุรูปนั้นได้ลุกจากอาสนะ กราบทูลลาพระพุทธเจ้าแล้วออกไปอยู่ผู้เดียว ปลีกวิเวก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ และมีความตั้งใจมั่น ไม่นานก็ได้บรรลุ อรหัตผล คือความสิ้นกิเลสเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ดำรงอยู่ในฐานะเป็นพระอรหันต์