โพชฌังคสูตร

โพชฌังคสูตร สังยุตตนิกาย SN 54.2 เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงถึงความสำคัญของการเจริญอานาปานสติ (สติกำหนดลมหายใจเข้าออก) เมื่อนำมาประกอบกับการเจริญโพชฌงค์ ๗ (องค์ธรรมเครื่องตรัสรู้ ๗ ประการ) จะก่อให้เกิดผลอันไพบูลย์และมีอานิสงส์อย่างใหญ่หลวง

โพชฌงค์ ๗ ประการ อันเป็นองค์ธรรมที่นำไปสู่การตรัสรู้นั้น ได้แก่:

1. **สติสัมโพชฌงค์:** ความระลึกได้ สำนึกพร้อมอยู่ จิตอยู่กับกิจ หรือความระลึกรู้ในธรรม
2. **ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์:** ความเฟ้นธรรม ความสอดส่องสืบค้นธรรม หรือปัญญาที่พิจารณาธรรม
3. **วิริยสัมโพชฌงค์:** ความเพียรพยายามในการกระทำกุศลและละอกุศล
4. **ปีติสัมโพชฌงค์:** ความอิ่มใจ ความเอิบอิ่มใจจากธรรมที่ปราศจากอามิส
5. **ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์:** ความผ่อนคลายสงบเย็นกายและใจ
6. **สมาธิสัมโพชฌงค์:** ความมีใจตั้งมั่น จิตแน่วแน่ในอารมณ์ที่เดียว
7. **อุเบกขาสัมโพชฌงค์:** ความมีใจเป็นกลาง เพราะเห็นตามความเป็นจริง โดยวางใจเป็นกลางในอารมณ์ต่างๆ ได้

พระสูตรนี้เน้นย้ำว่า การเจริญอานาปานสติควบคู่ไปกับโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ จะต้องอาศัยวิเวก (ความสงัดจากกิเลสและอุปกิเลส) อาศัยวิราคะ (ความคลายกำหนัด ไม่ติดข้อง) และอาศัยนิโรธ (ความดับทุกข์) ซึ่งน้อมไปในการสละ (ความปล่อยวาง) การเจริญโพชฌงค์ ๗ ให้มากนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความรู้แจ้ง เพื่อนิพพาน และทำให้ผู้ปฏิบัติตระหนักถึงความเป็นใหญ่ไพบูลย์ในธรรมทั้งหลาย ดุจดังกิเลสที่ถูกอริยมรรคกำจัดไปแล้วย่อมไม่เกิดขึ้นอีก