โสตาปันนสูตร

พระสูตรโสตาปันนสูตร (SN 48.26) อธิบายถึงคุณสมบัติสำคัญของ พระอริยสาวก ผู้ได้บรรลุธรรมเป็น พระโสดาบัน โดยมีใจความหลักอยู่ที่การทำความเข้าใจอย่างถ่องแท้ในเรื่องของ อินทรีย์ ๖ หรือผัสสายตนะ ๖ ประการ ซึ่งเป็นรากฐานของการรับรู้และประสบการณ์ทั้งปวงของสรรพสัตว์

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสถึง อินทรีย์ ๖ ประการ ได้แก่

• จักขุนทรีย์ (จักขุปสาท)
• โสตินทรีย์ (โสตปสาท)
• ฆานินทรีย์ (ฆานปสาท)
• ชิวหินทรีย์ (ชิวหาปสาท)
• กายินทรีย์ (กายปสาท)
• มนินทรีย์ (ใจ)

พระสูตรนี้เน้นย้ำว่า พระอริยสาวก ผู้ที่จะได้ชื่อว่าเป็น พระโสดาบัน คือผู้ที่เข้าถึงความเข้าใจอย่างถ่องแท้ในธรรมชาติของ อินทรีย์ ๖ เหล่านี้ โดยพิจารณาใน ๕ ประการ ได้แก่

• การเกิดขึ้น (สมุทัย): เข้าใจถึงเหตุปัจจัยที่ทำให้อินทรีย์เหล่านี้เกิดขึ้นและทำงาน
• ความดับไป (นิโรธ): เข้าใจถึงภาวะที่อินทรีย์เหล่านี้ดับไป
• ความพึงพอใจ (อัสสาทะ): เห็นถึงรสชาติหรือความสุขที่เกิดขึ้นจากการรับรู้อารมณ์ผ่านอินทรีย์
• โทษ (อาทีนวะ): ตระหนักถึงภัยอันตราย ความทุกข์ และผลเสียจากการยึดติดในอินทรีย์
• ทางรอดพ้น (นิสสรณะ): ค้นพบหนทางหลุดพ้นจากการยึดมั่นถือมั่นในอินทรีย์เหล่านั้น

เมื่อ พระอริยสาวก ได้ทำความเข้าใจอย่างแจ่มแจ้งใน อินทรีย์ ๖ พร้อมทั้งลักษณะทั้ง ๕ ประการ นี้อย่างแท้จริงแล้ว พระพุทธองค์ทรงเรียกขานท่านผู้นั้นว่า พระโสดาบัน ผู้ซึ่งมีคุณสมบัติพิเศษคือ ไม่ตกต่ำในอบายภูมิ อีกต่อไป และเป็นบุคคลที่ เที่ยงแท้ต่อการตรัสรู้ คือมีคติที่แน่นอนว่าจะบรรลุอรหัตผลในที่สุด