ปฐมสรณานิสักกสูตร

สรุปเนื้อหา ปฐมสรณานิสักกสูตร โดยย่อ

ปฐมสรณานิสักกสูตร หรือที่บางแห่งเรียกว่า ปฐมสรกานิสูตร จัดอยู่ในสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยการถึงสรณะอันเป็นที่พึ่ง และคุณสมบัติของผู้เป็นพระโสดาบัน เหตุการณ์ในพระสูตรนี้เกิดขึ้นที่กรุงกบิลพัสดุ์ เมื่อเจ้าศากยะพระนามว่าสรณานิได้ถึงแก่กรรมลง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงพยากรณ์ว่าเจ้าสรณานิเป็นพระโสดาบัน ซึ่งเป็นผู้ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะตรัสรู้ธรรมในเบื้องหน้า

อย่างไรก็ตาม เหล่าเจ้าศากยะบางองค์ที่มาประชุมกันต่างตำหนิติเตียนและตั้งข้อสงสัย เนื่องจากเจ้าสรณานิได้ชื่อว่าเป็นผู้ที่ท้อแท้ในสิกขาและเสวยน้ำจัณฑ์ (น้ำเมา) พระเจ้ามหานามะศากยราชจึงได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าและกราบทูลถามถึงเรื่องนี้ เพื่อคลายข้อสงสัยและข้อครหาของเหล่าเจ้าศากยะ

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า "อุบาสกผู้ถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะตลอดกาลนาน จะถึงความตกต่ำได้อย่างไร" พระองค์ทรงย้ำว่า บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูกต้อง ก็พึงกล่าวถึงเจ้าสรณานิว่า "เป็นอุบาสกผู้ถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะตลอดกาลนาน" และทรงอธิบายถึงคุณสมบัติของบุคคลผู้ถึงสรณะและพ้นจากอบายภูมิ ซึ่งรวมถึงผู้ที่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์

พระองค์ทรงจำแนกบุคคลออกเป็นหลายประเภทตามระดับแห่งการบรรลุธรรม ได้แก่ ผู้เป็นพระอรหันต์ที่ประกอบด้วยปัญญาเฉียบแหลมและวิมุตติ, ผู้เป็นพระอนาคามีที่ละสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ได้และจะปรินิพพานในภพที่เกิดนั้น, ผู้เป็นพระสกทาคามีที่ละสังโยชน์ ๓ และทำให้ราคะ โทสะ โมหะเบาบางลง, และผู้เป็นพระโสดาบันที่ละสังโยชน์ ๓ ได้ มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา และเป็นผู้เที่ยงต่อการตรัสรู้ในเบื้องหน้า ทุกบุคคลเหล่านี้ล้วนพ้นจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต

แม้กระทั่งบุคคลที่ยังไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระรัตนตรัยอย่างสมบูรณ์ แต่มีอินทรีย์ ๕ (สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์) ที่มั่นคง และธรรมที่พระตถาคตประกาศแล้วนั้นยังทนต่อการเพ่งพินิจด้วยปัญญาของเขา บุคคลนั้นก็ยังไม่ไปสู่อบายภูมิ พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ของการถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ และยืนยันว่าบุคคลผู้มีศรัทธาและคุณธรรมตามที่กล่าวมาจะไม่ตกต่ำอย่างแน่นอน.