โคธสักกสูตร

โคธสักกสูตร เป็นพระสูตรสำคัญหนึ่งในสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค ซึ่งบันทึกการสนทนาอันลึกซึ้งเกี่ยวกับคุณสมบัติของบุคคลผู้บรรลุธรรมเป็นพระโสดาบัน โดยมีเรื่องราวเกิดขึ้นที่กรุงกบิลพัสดุ์. พระสูตรนี้กล่าวถึงเจ้าศากยะสองพระองค์ คือ เจ้ามหานามะและเจ้าโคธา ได้สนทนากันถึงลักษณะของบุคคลที่จะได้รับการจัดว่าเป็นพระโสดาบัน ซึ่งเป็นผู้ไม่มีทางตกต่ำ และมีความแน่นอนที่จะตรัสรู้สัมโพธิญาณในอนาคต.

ในเบื้องต้น เจ้ามหานามะได้ทูลถามเจ้าโคธาถึงคุณธรรมดังกล่าว. เจ้าโคธาจึงได้ตรัสตอบว่า บุคคลที่ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ คือ มีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า, มีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม, และมีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ ย่อมเป็นพระโสดาบัน. ด้วยธรรมทั้งสามนี้ บุคคลนั้นย่อมเป็นผู้เที่ยงที่จะบรรลุธรรมในที่สุด.

หลังจากนั้น เจ้าโคธาได้ย้อนถามคำถามเดียวกันกับเจ้ามหานามะ. เจ้ามหานามะได้แสดงทัศนะที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น โดยตรัสว่า บุคคลผู้เป็นพระโสดาบันนั้นประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ. ซึ่งได้แก่ ธรรม ๓ ประการที่เจ้าโคธาได้กล่าวไว้ คือ ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า, พระธรรม, และพระสงฆ์. และประการที่สี่ที่เพิ่มเติมเข้ามาคือ การเป็นผู้มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือนอย่างผู้มีใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีฝ่ามือเปื้อนด้วยทาน ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ และยินดีในการแจกจ่ายและแบ่งปัน.

สาระสำคัญของโคธสักกสูตรจึงอยู่ที่การเน้นย้ำถึงคุณธรรมของการให้ทานและความไม่มีความตระหนี่ว่าเป็นองค์ประกอบสำคัญประการหนึ่งสำหรับผู้ที่ก้าวเข้าสู่กระแสแห่งพระนิพพาน (พระโสดาบัน). ซึ่งนับเป็นจุดเด่นของพระสูตรนี้เมื่อเทียบกับคำอธิบายคุณสมบัติของพระโสดาบันในบางพระสูตรที่อาจเน้นไปที่ศีล สมาธิ ปัญญา หรือความเลื่อมใสในพระรัตนตรัยเป็นหลัก. การรวมเอาความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่เข้าไว้ด้วย แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างการปฏิบัติทางโลกกับความก้าวหน้าทางธรรมอันจะนำไปสู่ความหลุดพ้น.