กังเขยยสูตร

กังเขยยสูตร สังยุตตนิกาย SN 54.12 ว่าด้วยข้อกังขาของเจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะ ซึ่งเป็นพระสูตรที่อธิบายความแตกต่างระหว่างธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพระเสขะ (ผู้ยังต้องศึกษา) กับธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพระตถาคต (พระอรหันต์) โดยมีท่านพระโลมสกังภิยะเป็นผู้ถวายคำอธิบายแก่เจ้าศากยะมหานามะ ณ นิโครธาราม เขตกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ

เจ้าศากยะมหานามะได้ทูลถามท่านพระโลมสกังภิยะว่า ธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพระเสขะกับธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพระตถาคตนั้นเหมือนกันหรือต่างกัน ท่านพระโลมสกังภิยะได้ถวายพระพรว่าธรรมทั้งสองนี้ไม่เหมือนกัน

สำหรับภิกษุผู้เป็นพระเสขะ คือผู้ที่ยังไม่บรรลุอรหัตตผล และยังปรารถนาธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมอยู่ ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่ากำลังละนิวรณ์ ๕ ประการ ได้แก่ กามฉันทะ (ความพอใจในกาม), พยาบาท (ความปองร้าย), ถีนมิทธะ (ความหดหู่และง่วงเหงา), อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ) และวิจิกิจฉา (ความสงสัย)

ส่วนภิกษุผู้เป็นพระอรหันตขีณาสพ คือผู้ที่อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนโดยลำดับแล้ว สิ้นภวสังโยชน์แล้ว หลุดพ้นเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุเหล่านั้นละนิวรณ์ ๕ ประการเหล่านี้ได้เด็ดขาดแล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้ นิวรณ์เหล่านั้นย่อมไม่กลับมาเกิดขึ้นอีก เพราะได้ถูกกำจัดสิ้นเชิงแล้วโดยปัญญาอันยิ่งของพระอรหันต์ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างอย่างสิ้นเชิงระหว่างผู้ที่กำลังละกิเลสกับผู้ที่ละกิเลสได้โดยสิ้นเชิงแล้ว.