พาหิยสูตร

ณ กรุงสาวัตถี ท่านพระพาหิยะได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าและกราบทูลขอให้พระองค์ทรงแสดงพระธรรมโดยย่อ เพื่อที่ท่านจะได้นำไปปฏิบัติอย่างโดดเดี่ยว ไม่ติดพัน เร่าร้อน และเด็ดเดี่ยว อันจะนำไปสู่การบรรลุธรรมในที่สุด

พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่า "ดูกรพาหิยะ เธอพึงชำระจุดเริ่มต้นของกุศลธรรมให้บริสุทธิ์เสียก่อน" แล้วอะไรคือจุดเริ่มต้นของกุศลธรรม? คือ ศีลที่บริสุทธิ์ดีแล้วและสัมมาทิฏฐิ (ความเห็นที่ถูกต้อง) เมื่อศีลของเธอบริสุทธิ์ดีแล้วและความเห็นของเธอถูกต้องแล้ว เธอพึงเจริญสติปัฏฐาน ๔ อันอาศัยศีลและตั้งมั่นในศีลนั้น

สติปัฏฐาน ๔ ประการนั้นได้แก่อะไรบ้าง?

• พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดความเพ่งเล็งและความไม่พอใจในโลกเสียได้
• พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดความเพ่งเล็งและความไม่พอใจในโลกเสียได้
• พิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดความเพ่งเล็งและความไม่พอใจในโลกเสียได้
• พิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดความเพ่งเล็งและความไม่พอใจในโลกเสียได้

พระพุทธองค์ตรัสต่อไปว่า "เมื่อเธอเจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการนี้ อันอาศัยศีลและตั้งมั่นในศีลแล้ว เธอพึงหวังความเจริญ ไม่พึงหวังความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นเวลากลางวันหรือกลางคืน"

ท่านพระพาหิยะยินดีและเห็นชอบในภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า จึงลุกจากอาสนะ ถวายบังคม กระทำประทักษิณแล้วจากไป ท่านได้ปฏิบัติตามคำสอนนั้นอย่างเคร่งครัด อาศัยอยู่แต่ผู้เดียว มีความเพียร เร่าร้อน และเด็ดเดี่ยว ไม่นานก็บรรลุเป้าหมายอันสูงสุดของพรหมจรรย์ในปัจจุบันนี้เอง ท่านได้รู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งของตนว่า "ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป" และท่านพระพาหิยะก็ได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่ง