จินตสูตร

สรุปเนื้อหา จินตสูตร โดยย่อ

จินตสูตร (Cīntā Sutta) เป็นพระสูตรหนึ่งที่สำคัญในสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุตต์ (หมวดว่าด้วยอริยสัจ) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระสุตตันตปิฎกในพระไตรปิฎกภาษาบาลี

ในพระสูตรนี้ พระพุทธองค์ได้ทรงตรัสสอนภิกษุทั้งหลาย ณ พระวิหารเวฬุวัน ใกล้เมืองราชคฤห์ เกี่ยวกับเรื่องที่ไม่ควรคิดและเรื่องที่ควรคิด พระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า การคิดคำนึงถึงปัญหาเชิงอภิปรัชญาที่ซับซ้อนและไม่นำไปสู่ประโยชน์นั้นเป็นสิ่งไร้ค่าและไม่เกี่ยวข้องกับการประพฤติพรหมจรรย์

พระพุทธเจ้าทรงยกตัวอย่างความคิดที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ เช่น การคิดว่า "โลกเที่ยงหรือไม่เที่ยง", "โลกมีที่สุดหรือไม่มีที่สุด", "ชีพกับสรีระเป็นอันเดียวกันหรือเป็นคนละอันกัน", หรือ "สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมเกิดอีกหรือไม่เกิดอีก" ความคิดเหล่านี้ไม่เป็นไปเพื่อความหน่ายคลายกำหนัด ไม่นำไปสู่ความดับทุกข์ ความสงบ ความรู้ยิ่ง ความตรัสรู้ และพระนิพพาน

เพื่ออธิบายเพิ่มเติมถึงความไร้ประโยชน์ของการคิดในเรื่องที่ไม่ควรรู้ พระพุทธองค์ทรงยกอุทาหรณ์เรื่องสงครามระหว่างเทวดากับอสูร ซึ่งพวกอสูรที่แพ้สงครามได้อาศัยทางก้านบัวเข้าไปสู่เมืองอสูร โดยที่เทวดาไม่สามารถตามไปได้ เปรียบเหมือนความคิดในเรื่องโลกที่กล่าวมานั้นเป็นการคิดวนเวียนอยู่ในกิเลสและไม่เป็นทางออกจากการทุกข์

แทนที่จะเสียเวลาและพลังงานไปกับการครุ่นคิดเรื่องที่ไม่เป็นประโยชน์เหล่านั้น พระพุทธองค์ทรงแนะนำให้ภิกษุทั้งหลายพึงคิดถึงเรื่องที่ประกอบด้วยประโยชน์อันเป็นสาระและนำไปสู่การพ้นทุกข์ นั่นคือ การพิจารณา "นี้ทุกข์", "นี้ทุกขสมุทัย (เหตุเกิดแห่งทุกข์)", "นี้ทุกขนิโรธ (ความดับทุกข์)", และ "นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา (ทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์)" ซึ่งก็คืออริยสัจ ๔ ประการนั่นเอง

การคิดพิจารณาในอริยสัจ ๔ นี้เท่านั้นที่เป็นไปเพื่อความหน่ายคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ และเพื่อพระนิพพาน สรุปคือ จินตสูตรสอนให้ละทิ้งการคิดฟุ้งซ่านในเรื่องที่ไม่เป็นสาระ และหันมามุ่งเน้นการพิจารณาอริยสัจ ๔ เพื่อบรรลุจุดมุ่งหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา คือ พระนิพพาน.