ติรัจฉานกถาสูตร

ติรัจฉานกถาสูตร (สังยุตตนิกาย SN 56.10) จากพระไตรปิฎก กล่าวถึงถ้อยคำที่ไม่เป็นประโยชน์ หรือ "ดิรัจฉานกถา" ซึ่งพระพุทธองค์ทรงสอนให้ภิกษุทั้งหลายละเว้นการพูดคุยเรื่องราวเหล่านี้

ดิรัจฉานกถา หมายถึง การพูดคุยเรื่องต่างๆ ที่ขวางกั้นหนทางแห่งการหลุดพ้นจากทุกข์ และไม่เป็นไปเพื่อการบรรลุนิพพาน ตัวอย่างของดิรัจฉานกถาที่ระบุไว้ในพระสูตรมีมากมาย อาทิ เรื่องพระราชา เรื่องโจร เรื่องมหาอำมาตย์ เรื่องกองทัพ เรื่องภัยสงคราม เรื่องข้าว น้ำ ผ้า ที่นอน ดอกไม้ ของหอม ญาติ ยานพาหนะ บ้าน นิคม นคร ชนบท สตรี บุรุษ คนกล้าหาญ ตรอก ท่าน้ำ คนที่ล่วงลับไปแล้ว เรื่องเบ็ดเตล็ด เรื่องโลก เรื่องทะเล ตลอดจนเรื่องความเจริญและความเสื่อมต่างๆ

เหตุผลที่ควรหลีกเลี่ยงดิรัจฉานกถาเหล่านี้เป็นเพราะถ้อยคำดังกล่าวไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ และไม่เป็นไปเพื่อความหน่ายคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ และเพื่อพระนิพพาน

ตรงกันข้าม พระพุทธองค์ทรงแนะนำว่า เมื่อจะพูดคุย ควรพูดถึงเรื่องอริยสัจ ๔ ประการ คือ นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย (เหตุแห่งทุกข์) นี้ทุกขนิโรธ (ความดับทุกข์) และนี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา (หนทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์) เพราะถ้อยคำเหล่านี้เป็นถ้อยคำที่ประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ และเป็นไปเพื่อความหน่ายคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ และเพื่อพระนิพพานอย่างแท้จริง